Կանանց իրավունքների ոտնահարումը` հասարակական ակտիվության դրդապատճառ

Ի՞նչ է պետք կանանց` հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու համար` էնտուզիազմից բացի, բնականաբար, նախ և առաջ սոցիալ-տնտեսական ամուր բազա կամ հասարակական-քաղաքական հենարան: Սակայն կանանց հասարակական ակտիվությանը երբեմն նպաստում է նաև կնոջ իրավունքների ոտնահարումը որևէ բնագավառում: Դրա արդյունքում էլ կանայք կարող են իրենցից անկախ հայտնվել հասարակական-քաղաքական ոլորտում: Ահավասիկ, ներկայացնենք վանաձորցի 2 կանանց` Հասմիկ Հակոբյանին և Գոհար Սարդարյանին: 2-ն էլ մանկավարժներ են, աշխատել են Վանաձորի տարբեր դպրոցներում և նախկինում միմյանց չեն էլ ճանաչել, բայց այսօր նրանք ՀԱԿ համակիրներ են (մեկն` ավելի շատ, մյուսն` ավելի քիչ մասնակցությամբ, այն առումով, որ Գ. Սարդարյանը ՀԱԿ Վանաձորի գրասենյակի անդամ է, իսկ Հ. Հակոբյանը` համակիր):  2 մանկավարժներն էլ անհիմն օպտիմալացվել են տարբեր դպրոցների տնօրենների քմահաճույքով: Եթե Գ. Սարդարյանը աշխատանքում վերականգնվելու համար դիմեց դատարան, բայց մինչև վերջ չկարողացավ պաշտպանել իր իրավունքները բոլոր 3 ատյաններում (այդ մասին մանրամասն լուսաբանվեց Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի «Դիտորդ» տեղեկագրի 2004թ. թիվ 4 համարում` «Օպտիմալացվում են ոչ միայն կենսաթոշակառու մանկավարժները»), ապա Հ. Հակոբյանն ընդհանրապես դատարան չդիմեց, և քաղաքական հենարան սկսեց փնտրել երբեմնի ընդդիմադիր «Ազգային միաբանությունում», սակայն 2007թ. խորհրդարանական ընտրություններում այդ կուսակցության պարտությունից հետո Հակոբյանը հիասթափված հեռացավ երկրից, և 2010թ. վերադառնալով, ստիպված համալրեց ընդդիմադիր ՀԱԿ համակիրների շարքերը: Գ. Սարդարյանը օպտիմալացվելուց հետո սկզբում աշխատանքի անցավ «Ժառանգության» Վանաձորի գրասենյակում, հասարակական կարգով էլ Լոռու մարզի ընտրական հանձնաժողովի անդամ էր, այնուհետ, տարաձայնությունների արդյունքում (որին անդրադարձել ենք «Հրապարակի» 2010թ. մարտի 26-ի «Ժառանգականն» ընդդեմ «Ժառանգության»» հոդվածում) իր հասարակական-քաղաքական գործունեությունը շարունակեց ՀԱԿ-ում, որի հետ մինչ այդ էլ համագործակցում էր: Այդ կանանց հասարակական-քաղաքական ակտիվությանը նպաստել է նրանց իրավունքների ոտնահարումը, իրենց սիրած մասնագիտությունից կտրելը: Հ. Հակոբյանը խոստովանում է, որ մանկավարժ աշխատած ժամանակ քաղաքականությունից շատ հեռու է եղել, թերթերի հետ անգամ շփում չի ունեցել («Գլուխս կախ գործի էի գնում, գալիս էի տուն, ո՞վ ժամանակ ուներ թերթ կարդար»,-ասում է նա), մինչդեռ ներկայումս խիստ մտահոգ է երկրի ճակատագրով և հենց այդ մտահոգությամբ է մասնակցում ՀԱԿ հանրահավաքներին ու հադիպումներին:                                                                                                                                

   Եթե կինը պայքարում է իր և իր նմանների իրավունքների պաշտպանության համար, դա արդեն դիտարկվում է որպես հասարակական գործունեություն: 2001թ. վանաձորաբնակ Ալվարդ Մարտիրոսյանը, որ նախկինում  «Ազգային միաբանության» անդամ էր, ՀՀ նախկին նախագահի` Վանաձոր կատարած այցի ժամանակ փոքր բողոքի ակցիա կազմակերպեց` քիմմանրաթելերի գործարանում աշխատավարձերի չվճարման կապակցությամբ («Առավոտ», 6.09.2001թ. «Մանրաթելագործների համբերության բաժակը լցվում է»): Դրա արդյունքում աշխատավարձերի մի մասը բողոքավորներն ստացան («Առավոտ», 28.09.2001թ. «Մի մասն ստացավ գումարների մի մասը»): ՀՀՇ Լոռու կազմակերպության նախագահ Աշոտ Մանուկյանի կինը` Անահիտ Կիրակոսյանը, մինչև 2008թ. մարտի 1-2-ի դեպքերը երբևէ քաղաքական գործունեությամբ չի զբաղվել, բայց այդ դեպքերից հետո, երբ Ա. Մանուկյանը ձերբակալվեց, նա դարձավ մայրաքաղաքում պարբերաբար կազմակերպվող հանրահավաքների մշտական մասնակից, իսկ 2008թ. մայիսին բողոքի ակցիա կազմակերպեց Լոռու մարզպետարանի շենքի առջև («Հրապարակ», 23.05.2008թ.):

  Ի դեպ, Վանաձորում 1-ին անգամ նստացույց և բողոքի ցույց կազմակերպած կին ակտիվիստն Աիդա Ասատրյանն էր: Նրա` 1998-2002թթ. բողոքի ակցիաներն ընդդեմ մանկապարտեզի սեփականաշնորհման, ավարտվեցին նրանով, որ 2002թ. նրա նկատմամբ քրեական գործ հարուցվեց: Ասատրյանին կալանավորեցին և մի որոշ ժամանակ մեկուսացրին` Աբովյանի կանանց քրեակատարողական հիմնարկ ուղարկելով: Այդ առթիվ ծավալուն հետաքննություն եղավ «Քաղաքացիական նախաձեռնություն» վանաձորյան երբեմնի երկշաբաթաթերթի 2002թ. թիվ 3 համարի «Ինչի՞ց է ծնվում հանցանքը» հոդվածում, «Առավոտի»` 11.05.2002թ. «Թե ի՞նչ եղավ հետո, երբ ՀՀ քաղաքացին փորձեց մոտենալ ՆԳ նախարարին», 05.06.2002թ. «Մի բողոքիր, որ չդատվես», 12.06.2002թ. «Պատմություն վասն մի նամակի» հոդվածներում:

  Կանանց հասարակական ակտիվությանը խոչընդոտող մի կարևոր հանգամանք է դրամաշնորհային ծրագրի բացակայությունը, ինչն էլ հաճախ այդ ոլորտից կանանց անտեղյակության արդյունք է: Մի քանի տարի առաջ Վանաձորում գործում էր սպառողների շահերի պաշտպանությամբ զբաղվող ՀԿ, որի ղեկավարը կին էր: Դրամաշնորհային համապատասխան միջոցների բացակայության պատճառով այն դադարեցրեց գործունեությունը: 2002-2005թթ. Վանաձորում որոշակի հասարակական գործունեություն ծավալեց «Հակաստվեր» իրավական-հասարակական կազմակերպությունը (տողերիս հեղինակն այդ կազմակերպության ներկայացուցիչն էր Վանաձորում` հասարակական կարգով): Կազմակերպության հեղինակած «Մամուլն ընդդեմ կոռուպցիայի» տեղեկագրի մի քանի համարներում լույս տեսան հոդվածներ` հակակոռուպցիոն թեմաներով, կայացան կլոր սեղաններ, հանդիպումներ, նաև` ֆիլմ նկարահանվեց ապօրինաշինությունների վերաբերյալ: Սակայն դրամաշնորհային ծրագիրն ավարտվելու պատճառով կազմակերպության գործունեությունն ընդհատվեց` 2006թ-ից, և անգամ anticor.am կայքը, որում պահպանվում էր կազմակերպության տվյալների բազան, չի գործում, թեպետ ngo.am կայքի «Պրոֆեսիոնալները հանուն քաղաքացիական հասարակության» էջում ներկայումս գրանցված է և «Հակաստվեր» կազմակերպությունը, և 3 անդամների (որոնցից մեկը տողերիս հեղինակն է) գոյությունն է հավաստվում. այդ մասին տեղեկացել եմ միանգամայն պատահաբար` ինտերնետային փնտրտուքների արդյունքում:

  Վերջին տարիներին Վանաձորում որոշակի ակտիվությամբ աչքի է ընկնում «Կանանց իրավունքների կենտրոն» ՀԿ-ն` իր «Թեժ գծով», որի արդյունքում ընտանեկան բռնության ենթարկվող տարբեր կանայք են ի հայտ գալիս: Կազմակերպությունն առայժմ զգուշանում է կոնկրետ հասցեն մատնանշելուց` խուսափելով տղամարդկանց զայրույթից և միայն «Թեժ գծին» կապվելուց հետո է բողոքարկու կանանց հայտնում կազմակերպության գտնվելիք վայրի մասին: Կազմակերպությունը (ղեկավար` Սիրան Քոչինյան) պարբերաբար հեռուստատեսությամբ հանդես  է գալիս հաշվետվությամբ, ներկայացնում գործունեությունը:

  Վանաձորի համայնքի ավագանու անդամներից միայն մեկն է կին` նյարդահոգեբուժական դիսպանսերի գլխավոր բժիշկ Գայանե Քալանթարյանը: Նախորդ ավագանու կազմում կար ևս մեկ բժշկուհի: Որքան նկատել եմ, կանայք հազվադեպ են պատգամավոր ընտրվում` մեծամասնական կարգով, ինչը ազգային մենթալիտետի և տղամարդկանց կողմից կանանց դերի թերագնահատման արդյունք է: Կին պատգամավորները, որպես կանոն, որևէ կուսակցական «տանիքի» ներքո են: Իմ կարծիքով, Հայաստանում դեռևս չկա ուկրաինացի կին քաղաքական գործիչ Յուլիա Տիմոշենկոյի «կարծրատիպը», որին անվերապահ ենթարկվում էին վերջինիս գերազանցությունն ընդունող տղամարդիկ: Թերևս, Տիմոշենկոն մրցակցային խանդի զոհ է, թեպետ վերջինիս մեղադրում են խարդախության մեջ (բնականաբար, ինչ-որ բանում պետք է մեղադրեին` քաղաքական ասպարեզից հեռացնելու համար):

                                              Գայանե Հովսեփյան

azatankakh.blogspot.com

Վանաձորի կոմունիստները` Եվրասիական միության ջատագով

    ՀԿԿ Վանաձորի քաղկոմում նոյեմբերի 7-ին տեղի ունեցած մամուլի ասուլիսում թերևս ամենաթարմ ու մինչ այդ չշոշափված միտքն այն էր, որ կոմունիստները կողմ են Եվրասիական միության ստեղծմանը և Հայաստանի ներգրավմանը` այդ միությանը: «Բայց դուք համոզվա՞ծ եք, որ այդ միությունը սոցիալիստական ուղղվածություն է ունենալու»,- իմ հարցին ՀԿԿ Վանաձորի քաղկոմի 1-ին քարտուղար Անդրանիկ Ղուկասյանը պատասխանեց. «Ռուսաստանը ում միանա, մենք նրա հետ կմիանանք»: «Իսկ եթե Ռուսաստանը միանա կապիտալիստական Ամերիկայի՞ն»,- հարցիս էլ համոզված ասաց. «Ռուսաստանը կապիտալիստական Ամերիկային երբեք չի միանա»: Մի խոսքով, կոմկուսում շարունակվում է պաշտամունքը Ռուսաստանի նկատմամբ, և ոչ միայն. այդտեղ  շարունակում են պաշտել նաև Ստալինին, և դրա ապացույցը նախ և առաջ կոմունիստներից մեկի բջջայինին ուղարկված զանգն էր. «Возьми трубку, товарищ, Сталин просит»: Ա. Ղուկասյանը ոչ միայն դատապարտեց ներքաղաքական պատվիրակված հարցումները, թե որ կուսակցությունն ինչքան ձայն է հավաքելու խորհրդարանական  գալիք ընտրություններին, այլև` այն, որ Վանաձորում չկա քաղաքական բանավեճի ակումբ, հեռուստատեսություններն էլ չեն կազմակերպում նման բանավեճեր: «90-ականներին մեզ գոնե հեռուստաստուդիաներ էին հրավիրում, հիմա էդ էլ չկա»,- կարոտախտով նկատեց բանախոսը: Երբ հիշեցրի, որ «Արմենիայում» մի ժամանակ կար «Հեռուստադուել» նախագիծ, որին մասնակցել է հենց ինքը` Ղուկասյանը, վերջինս նկատեց. «Իմ մասնակցությունից հետո էդ հաղորդումը փակվեց, 2008թ. մարտի 1-ի նախօրյակն էր, Ալթունյանն էր վարում»: Իսկ երբ հիշեցրի, որ ԱԼՄ-ն էլ էր քաղաքական բանավեճեր կազմակերպում, Ա. Ղուկասյանն ասաց. «Էս իշխանություններն ուզում են, որ ժողովուրդը մենակ էն լսի, ինչ որ իրենք են ուզում, ինչն իրենց դուր չի գալիս, փակում են»: Ա. Ղուկասյանը ցավով նկատեց, որ ասուլիսին հրավիրված ԶԼՄ-ների մի մասը չի ներկայացել (բացառությամբ` «Լոռի» ՀՍ-ի և 1 անկախ լրագրողի), և համոզված էր, որ այդ հարցում տեղական իշխանությունների ազդեցության հանգամանքը կա: Բանախոսն անդրադարձավ նաև մարզի ու քաղաքի խնդիրներին: Հատուկ հայտարարությամբ դատապարտեց Թռչկանի ջրվեժի նկատմամբ իրականացվող ոտնձգությունները: Նաև մտահոգություն հայտնեց, որ երկրաշարժից տուժած 80 շենքերը Վանաձորում չեն ամրացվում. «Էս 20 տարում էդքան գումարներ են եկել, բա ու՞ր են գնացել»: Երբ հիշատակեցի, որ շենքերի ամրացման հարցով ոչ միայն բնակիչները, այլև տեղական իշխանությունները քանիցս դիմել են կառավարությանը, սակայն մշտապես պատասխանել են, որ «բյուջեում փող չկա», ասաց. «Դե եթե դիմել են, ու կառավարությունը միջոցներ չի ձեռնարկում, մենք էլ կարող ենք մեր հերթին գրավոր դիմել»: Մեր դիտարկմամբ, Վանաձորի կոմունիստների թիվը տարեցտարի նոսրանում է, և պատճառը ոչ միայն մահացություններն են, այլև` այն որ նրանցից ոմանք թեքվել են այլ կուսակցությունների ուղղությամբ. մեկը` ՀԺԿ, մյուսը` ՍԴՀԿ: Իսկ ինչպե՞ս է Վանաձորի կոմկուսը նայում այն փաստին, որ կուսակցության ղեկավարությունը քննարկում է կոմկուսից առանձնացված «նորացված» և «առաջադիմական» կուսակցություններին միավորելու հարցը, Ա. Ղուկասյանն ասաց. «Մենք դեմ ենք դրան, և մեր դիրքորոշումը հայտնել ենք, բայց եթե ղեկավարությունը նպատակահարմար գտնի, մենք մեր համաձայնությունը կտանք»: Բոլոր հիմքերը կան ենթադրելու, որ տեղական իշխանություններին այժմ այնքան էլ չի սարսափեցնում կոմկուսը (այնպես, ինչպես 90-ականներին), քանի որ 1 կոմունիստ Վանաձորի քաղաքապետարանում կա, 1-ը` Ալավերդու:

                                       

                                                   Գայանե Հովսեփյան

Ինչպե՞ս և ինչու՞ հայտնվեցի Facebook-ում

  2011թ. հուլիսի 19-ը կարող եմ ինձ համար ,,պատմական օր,, համարել. գրանցվեցի Facebook-ում: Այդ գաղափարն ինձ հուշեց վանաձորաբնակ մանկավարժ, ՀԱԿ համակիր Սոֆյա Քալանթարյանը, երբ ես կարծիք հայտնեցի, որ հայաստանյան մամուլում խոսքի ազատության պակաս կա, ու ներքին գրաքննություն (և սա` ոչ միայն իմ դիտարկման արդյունք է: Ահավասիկ, բազմաչարչար, անկոտրում մտավորական Ռաֆիկ Սահարյանը նկատում է. ,,Տո այ մարդ, անուններն ազատ մամուլ են դրել, նամակ ես ուղարկում ու սպասում, թե պիտի տպեն, թերթի հետևին էլ գրում են` ,,Հոդվածները չեն գրախոսվում և չեն վերադարձվում: Բա էլ ինչի՞ են պահում, եթե չեն տպում: Այ էդ հարցն է պետք մամուլում բարձրացնել,,): Իրավապաշտպան Արթուր Սաքունցն էլ վերջերս հետաքրքրվեց, թե ինչու՞ իմ հոդվածներին վերջերս չի հանդիպում: ,,Վերջերս Diplomat.am-ում էի տպագրվում` կայքը փակվեց,,,- փորձեցի մի կերպ արդարանալ: Ահա թե ինչու` նախ ,,թասիբի,, ընկած մի քանի հոդված ուղարկեցի դեսուդեն, հետո էլ մեծ ակնածանքով ,,թակեցի,, Facebook-ի ,,դուռը,,: 3-րդ ,,թակոցից,, հետո ,,դուռը բացեցին,,  օտար լեզվով ողջունեցին ու ,,հետաքրքրվեցին,,, թե ֆեյսբուքային ,,ախպերությունից,, ( ինչպես Գևորգ Ալթունյանը կասեր` ,,ֆեյսբուքահայությունից,,) ու՞մ հետ կուզեի ,,ընկերանալ,, դե ես էլ որոշեցի 1-ին հղումը կատարել Սոֆյա Քալանթարյանին, որպես Facebook մտնելու ,,քավոր,,: Սոֆյա Քալանթարյանի էջին ծանոթանալիս զարմանքով մտածեցի, թե բազմազբաղ, հոգսաշատ, թոռնիկների տեր այս կինն ինչպե՞ս է հասցրել մտավորականի աշխատանքն էլ համատեղել Facebook-ի հետ ու այդքան հետաքրքրություն ցուցաբերել մամուլի հանդեպ ՝ պարբերաբար իր էջում զետեղելով հավանած հոդվածները: ,,Ափսոս, ժամանակս չի հերիքում, բոլոր թերթերին չեմ հասցնում ծանոթանալ,,,- ափսոսանք է հայտնում   տիկին Սոֆյան իմ հետ զրույցում: Ֆեյսբուքային ընկերներիս 2-րդ տեղում Երկրապահ-ԱԻՄ-ական Հակոբ Ղուկասյանն է, որի հետ ,,հին ընկերներ,, ենք այն ժամանակվանից, երբ ես թղթակցում էի ԱԻՄ-ի ,,Կանչ նախնյաց,, թերթին (1995-1996թթ.): Հակոբի հետ իմ տարբեր հարցազրույցներ տպագրվել են ,,Առավոտ,, թերթում: Հակոբի մտքով հենց մի գաղափար էր անցնում` ասում էր` ,,Արի էդ մասին մի հարցազրույց սարքենք,,, բայց հենց հոդվածը տպագրվում էր, Հակոբը, որքան էլ տարօրինակ է` տպագրվելուց հետո թերթը ,,չէր գտնում,,. ,,Վա~յ, տպվել ա՞, ե՞րբ, ինչ կլնի բեր կարդամ էլի,,: Եթե ԱԻՄ-ի ,,թանին թթու ասող,, մտքեր էր լինում հոդվածում` աշխատում էի Հակոբի աչքին չերևամ, թեպետ, ի տարբերություն այլ քաղաքական դեմքերի, Հակոբը երբեք քննադատության համար ,,կռիվ չէր անում,,:  Արդեն 3 տարի է` Հակոբի հետ որոշում ենք Վանաձորում թերթ տպել` գլուխ չի գալիս: Հակոբն այն եզակի մարդկանցից է, որ սուր խնդիրներ ոչ մեկի հետ գրեթե չունի (իմ կարծիքով): Իսկ իր ազգանվանակից կոմունիստ Ղուկասյան Անդրանիկի հետ էլ շատ հաշտ-համերաշխ են, թեպետ Հակոբն էությամբ հակակոմունիստ է և աստվածասեր: Սիրած արտահայտություններից է` ,,Ախպոր պես,, թեպետ, բնականաբար, ինձ ողջունելիս ասում է` ,,Բարի օր, քիր ջան,,: Չմոռանամ ասել, որ Հակոբի սիրած քաղաքական գործիչը Տիգրան Կարապետիչն է, ում առնչությամբ (ավելի ճիշտ` նրա ղեկավարած ԱԼՄ հոլդինգի փակվելու) ասում է. ,,Էդ մարդու հետ շատ անարդար վարվեցին,,:

                                             ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, 25.07.11

Երբ չէր կարելի տնօրենի մրցույթ հայտարարել

  Նոյեմբերի 2-ին Լոռու մարզի Դեբետ գյուղում տեղի է ունենալու դպրոցի տնօրենի պաշտոնի մրցույթ: Մրցակցելու են ներկայիս տնօրեն, երկարամյա մանկավարժ Անահիտ Շոլինյանը և նույն դպրոցի ուսուցիչ և նախկին շրջանավարտ Զավեն Խաչատրյանը: Հատկանշական է, որ Ա. Շոլինյանը վերջերս արժանացել է ՀՀ նախագահի կողմից <<Լավագույն տնօրեն>> կոչման, նաև վերջերս է փայլուն հանձնել տնօրենի քննությունները (ատեստացիա): Հետաքրքիր է, ո՞րն է այս դեպքում ուստարվա սկզբին տնօրենի մրցույթ անցկացնելու և գործող տնօրենին մի նոր փորձության առաջ կանգնեցնելու, դպրոցական խորհրդի անդամների բարյացակամությունից անհարկի կախվածության մեջ դնելու իմաստը: Թվում էր, թե նախագահի կողմից տրված գնահատականը պետք է բարձրագույն արժեք լիներ: Ի դեպ, Դեբետի դպրոցը մարզի լավագույն դպրոցներից է նախ և առաջ այն իմաստով, որ վերջին տարիներին այդտեղ աշակերտների հոսք չի եղել և շուրջ 140 աշակերտ կա:

        
                                                                 Գայանե Հովսեփյան

Հ.Գ. Ինչպես տեղեկացանք, նոյեմբերի 2-ին դպրոցական խորհրդի 6:1 ձայների հարաբերակցությամբ Անահիտ Շոլինյանը վերընտրվել և վերահաստատվել է դպրոցի տնօրենի պաշտոնում:
 3.11.2011թ.