Ի՞նչ էին ասում կոմունիստները

Հայկոմկուսի առաջին քարտուղար Ռուբեն Թովմասյանի հանդիպմանը, որ տեղի ունեցավ ապրիլի 25-ին Վանաձորի երկաթուղայինների ակումբում, ուղևորվելիս զարմանքով նկատեցինք, որ ակումբի հարևանությամբ նարդի խաղացող տարեցներն անգամ չեն մասնակցում հանդիպմանը, և շատ ոգևորված խաղում էին, համենայն դեպս, դահլիճի 1/3-ը լցված էր, անգամ տարեց կանայք կային` կոմկուսի նվիրյալ: Մեր այցելության պահին Ռ. Թովմասյանն արդեն խոսում էր սպառողների իրավունքների մշտական խախտումներից. «Ով ասի, թե հացի 1 կգ-ն ինչ արժի Հայաստանում, կարժանանա պետական մրցանակի»: Այնուհետ անցավ հացի որակին ու այդ բնագավառում ամենաթողությանը, հսկողության բացակայությանը. «Կաշին պինդ է, ծամել չի լինում, լաբորատորիաներ չկան…»: Դե, բնականաբար, մինչ այդ Թովմասյանն արդեն հասցրել էր խոսել սոցիալիզմի առավելություններից ու փնովել ներկայիս հասարակարգը: Իսկ որպես այլընտրանք` այս հասարակարգին, ինչպես միշտ, վկայակոչեց կոմունիստական Չինաստանի մոդելը: Նրա ելույթից հետո ևս մեկ կոմունիստ` տարեց վանաձորցի, ցանկություն հայտնեց ելույթ ունենալ բեմից ու մտահոգություն հայտնեց` երկրի դատարկվելու առնչությամբ. «Բա մեղք չի՞ էս ժողովուրդը, մնացել են մեր նման տարեցները»: Եվս մեկն էլ հարց բարձրացրեց` տեղից. «30 տարվա շինարար եմ, էս շենքերը մենք ենք սարքել, աշխատանք չեն տալիս, որ ապրեմ»: Միջոցառումից հետո ընկ. Թովմասյանից հետաքրքրվեցի, թե ինչու՞ կոմկուսի բուկլետներում կուսակցության համամասնական ցուցակի գոնե առաջին տասնյակը չի ներկայացված (միայն առաջին 3 տեղերի թեկնածուների անունները ներկայացված էին պլակատում, որ պետք է փակցնեին պատերին): Բանախոսը պատճառաբանեց, որ փոքր բուկլետում հնարավոր չէր ցուցակ տեղավորել: Իսկ երբ հիշատակեցի, որ քաղաքական այլ ուժեր (օրինակ` ՀԱԿ-ը) ցուցակի բոլոր անդամների անունները տպագրել են իրենց բուկլետներում, նկատեց, որ ի տարբերություն ՀԱԿ-ի, իրենք թերթ չունեն, որ մեծ ցուցակ տպեն, սակայն համոզմունք հայտնեց, որ կոմկուսի Facebook-ի էջում ցուցակը տեղադրված է: Երբ նկատեցի, որ Facebook-ի էջում նայել եմ` չկա, նա անմիջապես բջջայինով կապվեց էջի պատասխանատուի հետ և համոզվեց, որ համամասնական ցուցակը չի տեղադրված, և խոստացավ տեղադրել: «Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում կա այդ ցուցակը», - հավաստիացրեց Թովմասյանին ուղեկցողներից մեկը` մայրաքաղաքից: Հազիվ թե այդ հավաստիացումը մխիթարի շարքային ընտրողին, որն ուզում է համոզված լինել, թե ում է ընտրում` ի դեմս կոմկուսի: Ձայն տվողը պետք է իմանա, թե կոնկրետ ու՞մ պետք է գնա իր ձայնը, եթե տվյալ կուսակցությունը հաղթահարի 5 տոկոսի շեմը: Ի դեպ, կոմկուսը միակ կուսակցությունը չէ, որի համամասնական ցուցակը բուկլետում չկա: … «Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կարծիք է հայտնել, որ ավելի լավ է երկիրը կառավարեն դաշնակներն ու կոմունիստները, քան` հանրապետականները: Կոմունիստները համաձա՞յն են դրան, չէ՞ որ դաշնակներն ու կոմունիստները միշտ կատաղի հակառակորդներ են եղել»,- իմ այս հարցին, որ ուղղել էի կոմկուսի Facebook-ի էջին, պատասխանել էին, որ «հանուն հայ ժողովրդի կոմունիստները ամեն ինչի պատրաստ են»: Իսկ այս կապակցությամբ Ռ. Թովմասյանը մասնավորապես տեղին համարեց իր քաղաքական հակառակորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի դիտարկումը. «Էսքան ժամանակ վերջապես մի շատ խելացի միտք է հայտնել»: Ի դեպ, հայկոմկուսի նախընտրական բուկլետում ոչ միայն քննադատություն կա ներկա իշխանությունների և հասարակարգի հասցեին, այլև` դրվատանքի խոսքեր են այդտեղ տեղ գտել: Ահավասիկ` «Վերջին 20 տարիներին միակ փայլուն հաջողությունը Հայոց Բանակի ստեղծումն ու նրա մարտունակության ապահովումն է, որը տարածաշրջանում ամենամարտունակն է»: Գայանե Հովսեփյան

Անհավասար մրցակցության պատճառներն ու հետևանքները

Հետաքրքիր է, այն, ինչ ցուցադրվում է վանաձորյան հեռուստատեսությամբ (իշխող կուսակցության անդամ պատգամավորների գործունեության լուսաբանում ու քարոզչություն, որն առավելապես մեծարանքի ցերեկույթ է հիշեցնում) քաղաքական գովա՞զդ է, թե՞` ոչ (քանի որ 1 ամիս առաջ հայտարարվել էր, որ մարզային հեռուստաընկերությունները քաղաքական գովազդ չեն տալու` ոչ եկամտաբեր լինելու պատճառաբանությամբ): Իսկ ի՞նչ պակաս քաղաքական գովազդ է (ես կասեի` “սուպերգովազդ”), երբ բնակիչներն իրարից հերթ խլելով փառաբանում են իշխող կուսակցության պատգամավորին` տանիք նորոգելու, դպրոցին ավտոբուս նվիրելու, ուսանողի ուսման վարձը վճարելու համար: Բա հետո էլ ԿԳ նախարար Աշոտյանը քննադատում էր, թե չի կարելի ուսանողներին բարեգործներից կախման մեջ դնել, այլ պետք է պետական հովանավորություն լինի: Թե՞ դա միայն ԲՀԿ-ին է վերաբերվում (ավելի ճիշտ` արգելվում), ՀՀԿ-ին չի վերաբերվում: Հիմա եթե մարդկանց ապրիլի 26-ի դրությամբ հարցումներ անեն, թե ովքե՞ր են թիվ 29 և 31 տարածքի պատգամավորության այլ թեկնածուներ, բացի գործող պատգամավորներից, որոնց գովքն առավոտից երեկո գնում է, հաստատ չեն իմանա, քանի որ “այլընտրանքային” թեկնածուների անունները շատ քիչ են հիշատակվում: Կուսակցությունների պարագայում էլի “մխիթարություն” է, որ դահլիճներ են տրամադրվում, հանդիպումները ` լուսաբանվում, սակայն ընդդիմության պարագայում դահլիճները հիմնականում կիսադատարկ են լինում: Սա ոչ այնքան վախի մթնոլորտի արդյունք է, ինչպես հեռուստատեսությամբ հավաստում էր դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդը` Վանաձորի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի պալատում սակավաթիվ մարդկանց հետ հանդիպումից հետո, այլ` չտեղեկացվածության, որովհետև մարդիկ եթե նախապես իմանան, որ հանդիպում է լինելու, առնվազն հետաքրքությունից կգնան: Բայց` վախի գործոնն էլ կա. վախ, ոչ միայն աշխատանքից, այլև… ընտրակաշառքից զրկվելու պատճառով: Ապրիլի 25-ին Վանաձորի երկաթուղայինների ակումբում կոմունիստների նախընտրական հանդիպումից հետո 2 կանայք զրույցի ընթացքում կես-լուրջ, կես-կատակ հայտնեցին, թե “տնեցիք” մտահոգված են, որ եթե իրենք գնան կոմկուսի ժողովին, ընտանիքը կզրկվի ընտրակաշառքից: Սա` մարզկենտրոնի պարագայում, գյուղերի պարագայում վախը կապված է նաև գյուղապետի “աչքից չընկնելու”, “թիրախի” տակ չհայտնվելու հետ: Ապրիլի 23-ին ընդդիմադիր ՀԱԿ թեկնածուներից մեկի նախընտրական հանդիպման լուսաբանումն էր վանաձորյան հեռուստատեսությամբ: Թեկնածուն խելացի մտքեր էր արտահայտում պատգամավորի դերի ու նշանակության մասին (այն, որ պատգամավորի գործն ասֆալտ քաշելն ու տանիք նորոգելը չէ, այլ` օրենքներ մշակելը ), նաև մրցակցին հրավիրում էր բանավեճի: Բայց ի՞նչ օգուտ խելացի մտքերից, եթե հանդիպմանը գյուղամիջի պատի տակ նստած ու կտուրներից “ծիկրակող” մի քանի մարդիկ էին “ինտեգրված “: Իսկ այն ընտրատարածքը (թիվ 31), որտեղ առաջադրվել էր թեկնածուն, մարզկենտրոնի հեռուստաստուդիաների “ձայնը” չի հասնում: Ի՞նչ հասանելության մասին կարող է խոսք լինել` մարզկենտրոնի հեռուստաստուդիաների պարագայում, եթե Լոռու մարզի Ձորագես ավանում անգամ Հ2 պետական ալիք (որով նույնպես քարոզչություն է գնում), չեն կարող նայել, քանի որ այդ տարածքներում “մետրայինը” “չի բռնում” (Դսեղում տեղակայված աշտարակի անգործության, թալանված լինելու պատճառով), Հ2-ն էլ արբանյակային հեռուստատեսությամբ (որով ապահովված են բնակիչներից մի քանիսը) չկա, իսկ կաբելայինն էլ, որով նույնպես Հ2-ը հեռարձակվում է, միայն Վանաձորում է: Մի առանձին խնդիր է, թե ինչու՞ հայկական հեռուստաեթերից վերացել են քաղաքական բանավեճերը` ուղիղ հեռարձակմամբ: Ճիշտ է, մայրաքաղաքի որոշ ակումբերում բանավեճեր լինում են, բայց ուղիղ եթերի կարգավիճակով չեն, այնպես, ինչպես էին երբեմնի “ԱԼՄ”-ի թոք-շոուները կամ “Արմենիայի” “Դուելը” , որ դադարեցրեց գործունեությունը 2008թ. նախագահական ընտրությունների նախօրյակին: Գայանե Հովսեփյան

Ո՞վ է եթերի պատասխանատուն

“Եթեր” շաբաթաթերթում, որտեղ հեռուստածրագրեր են տպագրվում, ծրագրերի մի մասը, որպես “օրինաչափություն”, չի համապատասխանում ցուցադրվող հաղորդումների ժամանակին: Ընդ որում, չհամընկնումները հիմնականում տեղի են ունենում հայաստանյան հեռուստաալիքներով: Ամենաթարմ օրինակը ապրիլի 25-ին էր, Հ2-ի ծրագրում (“Եթերում” տպագրված): Ծրագրում գրված է` “Լրաբեր” 9.55, սակայն այդ ժամին, պարզվում է, լուրերն արդեն ավարտված են, և “Բարի լույսն” է մուտք գործում, որն էլ ծրագրում նշված է 9.30: “Եթերի” վերջում, որպես ինքնաապահովագրում, գրված է, որ “թերթը պատասխանատվություն չի կրում հեռուստատեսային ընկերությունների ծրագրերի, ինչպես նաև գովազդի բովանդակության համար”: Բնականաբար, մեղավորը ծրագրեր կազմողներն են, ովքեր, ենթադրվում է, ծրագրերը կազմում են “աչքաչափով”` “1 ժամ էս կողմ, էն կողմ” սկզբունքով, մինչդեռ, սա էլ սպառողին ապակողմնորոշելու, ոչ պատշաճ ինֆորմացիա տրամադրելու մի տարատեսակ է (գովազդների պարագայում` առավել ևս), սակայն դրա համար ոչ ոք պատասխանատվություն չի կրում: Հաճախ էլ հաղորդման անոնսներում օրն ու ժամանակը չի ճիշտ մատնանշվում` բուն հեռուստաեթերով: Ի դեպ, հենց “Եթեր” շաբաթաթերթում 1-2 տարի առաջ մի հոդված էր տպագրվել, որտեղ հոդվածագիրն իրավացիորեն դատապարտում էր հեռուստաընկերություններին` “Եթերին “ սխալ ծրագրեր տրամադրելու և հեռուստադիտողին ապակողմնորոշելու համար. փաստորեն, քննադատությունն առ այսօր մնացել է “ձայն բարբառոյ”: Այս թեմային որոշակիորեն առնչվող մի հարց էլ այն է, երբ որևէ խանութի գովազդ է ներկայացվում հեռուստատեսությամբ` առանց հասցեն մատնանշելու, կամ ներկայացվում է ցուցահանդես, որ պետք է մի քանի օր տևի, բայց վայրը չի մատնանշվում, և կամ որևէ նոր կայքի մասին է խոսվում` առանց հասցեն մատնանշելու: Այս վերջին բացթողումները ևս վերաբերվում են հանրապետական հեռուստաալիքներին: Գայանե Հովսեփյան

Խոսք հիշատակի

 Լոռու մարզի Ձորագես ավանի երջանկահիշատակ բնակիչ, վաստակավոր էներգետիկ, 1915թ. Մեծ Եղեռնը վերապրած Գարեգին Հարությունյանը ծնվել է 1911թ. մայիսի 15-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վանի նահանգում (Արճակ կամ Իրկիչ գյուղում): 1915թ. 4 տ. հասակում, փախեփախի ճանապարհին կորցրել է հորը, մորը, եղբայրներին ու քրոջը: Սկզբում եղբոր` Ազատի հետ է եղել ճանապարհին, սակայն նրանցից մեկը հիվանդացել է ու դրա հետևանքով նրանց բաժանել են միմյանցից, Գարեգինը հայտնվել է տարբեր մանկատներում (հիմնականում` Լենինականում): Փաստորեն, Ազատի ճակատագիրը մինչ օրս անհայտ է: Անհայտ է նաև քրոջ` Լուսիկի, հոր` Գերասիմի ու մոր`Հայաստանի ճակատագիրը. յաթաղանի զո՞հ են դարձել, թե՞ մազապուրծ փրկվել են` հայտնվելով սփյուռքում, այդպես էլ չիմանալով մյուս հարազատների ճակատագրի մասին: Մանկության ու պատանեկության տարիները անցել են մանկատներում: Երիտասարդության շեմին` 17 տ. հասակում Գ.Հարությունյանը ներգրավվել է նոր կառուցվող Ձորահէկի շինարարության մեջ, ու նոր ձևավորվող ավանում էլ ոստան գցել: Ողջ կյանքը նա անցկացրեց Ձորագեսում` ՀԷԿ-ում մասնագիտանալով էներգետիկի աշխատանքում և հասնելով վարպետի աստիճանի, իսկ տարիներ անց էլ արժանացավ վաստակավոր էներգետիկի կոչման: Վարպետ Գարեգինն ու կինը` Արաքսյան(Վահագնի գյուղից), համատեղ կյանքի ընթացքում ունեցան 4 զավակ` 2 որդի, 2 դուստր: Նրանցից 3-ը բարձրագույն կրթություն ստացան: 8 թոռներ, 6 ծոռներ սերվեցին Գ. Հարությունյանից, սակայն, ցավոք, ծոռներից մի քանիսին չհասցրեցին տեսնել ոչ Գարեգինը, որ մահկանացուն կնքեց 2002թ. նոյեմբերին, ոչ նրա կողակիցը, որ ավելի վաղ մահացավ`1989թ. դեկտեմբերին: 91-ամյա կյանքի հասուն տարիներին վարպետ Գարեգինը երբևէ չէր ցանկանում վերապրել իր դառը մանկության տարիները, վրեժխնդրությունը նրա մեջ չկար, քանի որ էությամբ խաղաղասեր էր` անգամ քաղաքական հայացքներում: Պատմական հայրենիքի, հարազատների կորստի ցավը պահում էր հիշողությունների մեջ, միայն երբեմն երազում էր տանջվում ու երազի մեջ էլ լաց լինում: Աղոտ հիշում էր, որ հայրը ձիթհանքում է աշխատելիս եղել: Երբեմն խոստովանում էր, որ կուզենար օրերից մի օր գնալ-տեսնել ծննդավայրը ու ետ վերադառնալ: Միգուցե, հենց հայրենիքի կարոտն էր փորձում հեռուներից առնել, հարազատներից մի լուր իմանալ, երբ ողջ հասուն կյանքի ընթացքում, անգամ խորհրդային տարիներին ունկնդրում էր «Ամերիկայի ձայն» ռադիոալիքը: Ճակատագրի բերումով նրա թոռներից 2-ն ու ծոռներից 4-ը այսօր Ամերիկայում են , որտեղ էլ հայտնվել են մեկ այլ «փախեփախի»` մթի ու ցրտի տարիների արդյունքում, և այդ նույն դաժան ճակատագրի բերումով մեծ որդին` Միհրանը (որին տվել էր եղբոր անունը) 2009թ. իր մահկանացուն կնքեց Ամերիկայում , որտեղ էլ գտնվում է նրա գերեզմանը: Անկեղծ էր վարպետ Գարեգինը, շիտակ ու արդարամիտ, «անուղղելի» աշխատասեր, և 80-նն անց տարիքում անգամ, կենսաթոշակի անցնելուց հետո, անհրաժեշտության դեպքում գործի էր դնում էներգետիկի մասնագետությունը, երիտասարդի ավյունով էլեկտրասյուներ մագլցում: 90-ականներին Ձորագես այցելած ֆրանսիացի մասնագետները նրան լուսանկարել էին աշխատանքի պահին: Աշխատանքից ազատ ժամերին էլ զբաղվում էր այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ, էլեկտրական իրերի պատրաստումով ու նորոգումով: Աշխատանքը նրա համար հաճույք էր, կեցության ձև: Մեծ Հայրենականի տարիներին վարպետ Գարեգինը շատերի նման կմեկներ ռազմաճակատ, բայց մերժեցին դիմումը, գտնելով, որ նրա մասնագիտական կարողությունները թիկունքում ավելի են պետք: Այդ բացը նրա փոխարեն հետագայում լրացրին 2 ամենափոքր զույգ թոռները` Գարեգինն ու Էդգարը, որոնք ծառայեցին ՀՀ Ազգային բանակում, իսկ Դավիթ ու Սամվել թոռները` ԽՍՀՄ բանակում:

...,,Ընտանիքով են եղել փախեփախի ժամանակ, ինքը պատմում էր , որ մորը կորցրել է, հետո սկսել է փնտրել այլ կանանց մեջ, պատմում էր, որ բոլորը սեւ փեշերով են եղել, ու մորը մի կնոջ նմանեցնելով՝բռնել է փեշից, բայց հետո տեսել, որ մայրը չի ու լաց է եղել...,,-Գ.Հարությունյանի հիշողությունն է փոխանցում կրտսեր դուստրը ՝ Լամարան:

ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

                                                  

                                                                                             

                        ՎԱՐՊԵՏ ԳԱՐԵԳԻՆԸ

Մորապապս վանեցի

Եղեռն է տեսել,

Ու մի կարգին մանկություն

Նա չի ունեցել:

Փախեփախ է նա տեսել,

Մեծ իրարանցում,

Բայց հարազատներին,ավաղ

Աղոտ էր հիշում:

Նա հաճախ էր երազում

Իր Վանը տեսնում,

Իսկ հետո երբ արթնանում՝

Ցավ էր վերապրում:

Դառնություն է զգացել

Նա որբանոցում,

Բայց երբեք չի չարացել,

Դարձել դիմացկուն:

Վարպետ էներգետիկ էր ՝

Պապս արճակցի,

Իր նոր կյանքում եղել է

Միշտ ձորագեսցի:

,,Վարպետ,, էին մեծարում՝

Նրան հարգանքով,

Մշտապես վերաբերվում ՝

Մեծ ակնածանքով:

Հարեհաս էր բոլորին

Վթար լինելիս,

Չէր հոգնում բոլորովին

Մարդկանց օգնելիս:

Բարձրավոլտ էր մագլցում ՝

Ջահելի նման,

Երբ որ արդեն դարձել էր

80 տարեկան:

91-ում, ավաղ,

Կյանքից հեռացավ,

Բայց իր հետ կապված հուշը

Էլ չանհետացավ:

Հիշում ենք մենք միշտ նրան,

Շիրմին այցելում,

Պատգամներն ու խոսքերը 

Մեր սրտում պահում:

ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, 20.02.2015թ.

Ձորագետավանի հին ու նոր խնդիրները

Ապրիլի 9-ին ուրախալի լուր ստացվեց Ձորագետավանից, ուր այցելել էինք: Ավանում գտնվող ենթաքարշակայանի շենքն, ի վերջո, սկսել է նորոգվել պետական ծրագրի շրջանակներում. առայժմ` տանիքներն ու պատշգամբները, բայց նախատեսվում է նաև ջրագիծ անցկացնել: Հատկանշական է, որ մինչև 60-ականները կառուցված այս շենքում ջրագիծ ու կոյուղագիծ չի եղել: Նշենք, որ շենքը պատկանել է երկաթուղուն: Մի քանի տարի առաջ բնակիչները նամակով դիմել են վարչապետին, Լոռու մարզպետին, սակայն պատասխան է ստացվել, որ կոյուղագիծ անցկացնելու համար բնակիչները պետք է ֆինանսական ներդրումներ անեն, քանի որ բնակարանները սեփականաշնորհված են (ընդ որում, կոյուղագիծ չի ունեցել ոչ միայն այդ շենքը, այլև, բնակիչների հավաստմամբ, երկաթուղուն պատկանող մեկ այլ շենք ևս` Թումանյան կայարանում): Ավանի ցավոտ հարցերից մեկն էլ այն է, որ անհիշելի ժամանակներից (ավելի ճիշտ` անկախության տարիների ընթացքում) համայնքի ներսում ասֆալտապատում չի արվել: Բուժկետ չկա, և բժշկական օգնության բացակայության պատճառով երբեմն անժամանակ մահացություններ են լինում: «Վահագնի գյուղում 2 բժիշկ կա, բայց նրանք եթե նույնիսկ ուզենան գան հիվանդին այցելության, պայմաններ չկան բուժզննում անցկացնելու համար»,- ասում է բնակիչներից մեկը: Ակումբն ու գրադարանը վաղուց են լուծարվել, թեպետ 90-ականներին տնակային պայմաններում գրադարանը գործում էր: Ակումբի շենքը լավագույնս թալանվել է «մթի ու ցրտի տարիներին» (ձերբազատվելով մանրահատակից, աթոռ-նստարաններից և առհասարակ փայտ հիշեցնող ամեն ինչից), թեպետ` շենքը կանգուն է, դռները` կողպած: «Եթե ակումբը գործեր, կարելի էր գոնե կինոդիտումներ կազմակերպել, մշակույթի օրեր: Կամ ասենք թե պատգամավոր է ուզում ընտրողների հետ հանդիպի, որտե՞ղ պետք է պատգամավորին տեսնենք»,- դժգոհում է բնակիչներից մեկը: Ի դեպ, ակումբի անգործության հարցը քանիցս բարձրացվել է մամուլում, բայց համապատասխան արձագանք չի գտել: Մի ցավոտ հարց էլ ավան մտնող կամրջի անբարեկարգ վիճակն է, որի բազրիքներից մեկն ամբողջությամբ է թափված, իսկ մյուսի ճաղերից մի քանիսն են պոկվել` նոյեմբերին տեղի ունեցած ավտովթարի արդյունքում, երբ ավտոմեքենան թռել էր գետի ուղղությամբ (բարեբախտաբար, զոհեր չեղան): Ի վերջո, որքա՞ն կարելի է այս կամրջի հարցը բարձրացնել: Ձորագետավանը տուրիզմի միջազգային կենտրոն է համարվում. այդտեղ է գտնվում Թուֆենկյան հյուրանոցը, որտեղ այս տարի հանգրվանելու են ոչ միայն արտերկրից, այլև Ռուսաստանից զբոսաշրջիկներ: Կարծում ենք, համապատասխան նախաձեռնության դեպքում այդտեղ կարելի էր զբոսաշրջության զարգացմանը նպաստող տարբեր ծրագրեր իրականացնել: Երեկ, երբ մենք այցելել էինք Ձորագետավան, հերթական անգամ նկատեցինք, որ այդ հրաշալի բնության պայմաններում չկա մի ֆոտոնկարիչ: Ավանի բնակիչներից մեկը կես-լուրջ, կես-կատակ ասում է. «Օրինակ կարելի է ճանապարհի վրա մի փոքր իշուկ կանգնեցնել` խուրջինով, տուրիստները կարող է ուզենան իշուկի հետ նկարվեն»: Իմ հարցին` իսկ ինչու՞` ոչ, պատասխանեց. «Վախում եմ հարկայինը էդ իշուկի պոչին տեղն ու տեղը մի հատ ՀԴՄ կպցնի»: Երկաթուղային կառամատույցը քարուքանդ վիճակում է 20 տարուց ավելի: Համաշխարհային բանկի ծրագրով ՀՀ մի շարք կառամատույցներ տարիներ առաջ նորոգվեցին, բայց Ձորագետավանի կառամատույցը ոչ միայն չնորոգվեց, այլև վերացվեց որպես կայարան, և էլեկտրական գնացքը` Գյումրի-Այրում, այստեղ սկսեց չկանգնել, մինչդեռ անգամ 90-ականներին կառամատույցը գործում էր:Հիմա առավել ևս ոչ ոք չի մտածում կառամատույցի նորոգման մասին, քանի որ էլեկտրական գնացքը կրկին չի գործում: 

 ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Ով` աստվածավախ, ով` սրբապիղծ

Ինչ խոսք, մինչերկրաշարժյան տարիների համեմատությամբ հայ ազգը շատ ավելի աստվածավախ է դարձել ու հարգում է կրոնական ավանդույթները: «Վերջապես սովորեցին, որ Զատիկի օրով չի կարելի գերեզման գնալ, այլ պետք է հաջորդ օրը գնալ, ծնունդն ու մեռելոցը խառնում էին իրար», _ նկատում է լոռեցիներից մեկը: Աստվածավախության ու կրոնական ծեսերը հարգելու մի ապացույց էլ այն էր, որ Զատիկի օրով ու հաջորդ օրը` մեռելոցին, առևտրի ու տարադրամի փոխանակման շատ կետեր Վանաձորում փակ էին: Իսկ ահա, կային մարդիկ, որ սբ. Զատիկը շահարկեցին, նախօրեին ժողովրդից հավելյալ գումարներ շորթելով: Թե մայրաքաղաքում (ինչպես հավաստում էին հանրապետական հեռուստատեսությամբ), թե Վանաձորում կանաչեղենի գինը շուկայում մի քանի անգամ բարձրացել էր, և այդ հարցում ոչ մի 3-րդ կամ 4-րդ ձեռքի վերավաճառողների հանգամանք էլ չկար (ինչպես պատճառաբանում էին հանրապետական հեռուստատեսությամբ): Նույն առևտրականներն էին, նույն ապրանքը, որ Զատիկի նախօրեին վաճառում էին թանկ գնով, իսկ հաջորդ օրը, եռակի էժանացնելուց հետո պարծենում, որ նախորդ օրը եռապատիկ թանկ են վաճառել: Այդ օրերին սպառողների վրա նաև անորակ մթերքներ «սաղացրին». հնացած լավաշ, դառնահամ խմորեղեն (ձկան տեսքով), որ հավանաբար , թխվածքի համար չնախատեսված, անորակ ալյուրից էին հունցել:Ի դեպ, հնացած լավաշ «սաղացնելը» արդեն ավանդույթի ուժ է ստացել. չէ՞ որ փաթեթավորած, իրար վրա դարսած լավաշները գնորդը չի կարող տեղում ստուգել: Բայց, այ, գնելուց հետո տեսնում է, որ դրանք արդեն բորբոսնելու ակնհայտ նշաններ են ցույց տալիս: Հատկանշական է, որ դրանք վաճառվում էին «Բարձրորակ հաց» անվանումը կրող փաթեթավորումով: Երբ այս կարգի «բարձրորակ» լավաշ գնած մի կին հաջորդ օրը վաճառողուհուն գանգատվում է, որ լավաշն անորակ է եղել, վերջինս արդարանում է. «Ինչ անեմ, մեզ ինչ տալիս են, էն ենք վաճառում»: Ավանդույթի ուժ է ստացել նաև Զատիկի ու մեռելոցի, ապրիլի 24-ի օրերին ծաղիկների ահռելի գները, և այս հարցում ոչ մի կարգավորում չկա, ՏՄՊՊՀ-ն (տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողով) այս ոլորտում կարծես թե չարաշահումներ չի արձանագրում ու միջոցներ չի ձեռնարկում: Այդ մասին միայն հեռուստատեսությամբ լրագրողական ուսումնասիրություն է ներկայացվում ու վերջ, այդքանով հարցը փակվում է: Գայանե Հովսեփյան

Էլեկտրագնացքի բացակայության հետևանքները

Ապրիլի 9-ին Բագրատաշեն-Վանաձոր ուղևորվող ավտոբուսը (“ՊԱԶ” մակնիշի) այն աստիճան էր լցված ուղևորներով, որ անգամ ոտնակին մի քանի ուղևորներ էին կանգնած: Բռնվելու տեղ գտնելն արդեն մեծ երջանկություն էր: Ոչ աշխատանքային վերջին օրն էր, գումարած` սբ. Զատիկին հաջորդող մեռելոցը, ինչով էլ կարելի է բացատրել ավտոբուսի` լեփ-լեցուն լինելու հանգամանքը: Անհայտ էր, սակայն, ուղևորների անելանելի դրության մեջ մտնելու՞ց էր, որ այդ լեփ-լեցուն պայմաններում էլ վարորդը շարունակում էր մինչև Վանաձոր էլի ուղևորներ վերցնել, հարուցելով ավտոբուսում “խցկված” ուղևորների դժգությունը, թե՞` անձնական շահն էր դրդում: Այն, որ այդ վիճակով (ձկան պահածոյի կարգավիճակով, բազմաթիվ բեռների ու անգամ` ծառատնկիների ընկերակցությամբ) ճանապարհ ընկնելու արդյունքում ուղևորները “անշառ-անփորձանք” տեղ հասան, թերևս, Աստծո մատն էր խառը կամ` մարդկային լավատեսությունը: Այդ վիճակում անգամ ուղևորներից ոմանք նույնիսկ կատակելու տրամադրություն ունեին. “Բաժանորդը գտնվում է ավտոբուսում և նեղության մեջ է”: Հատկանշական է, որ, կարծես ճակատագրի ծաղր, լեփ-լեցուն ավտոբուսի կողքով մի լրիվ դատարկ, “Գազել” մակնիշի միկրոավտոբուս անցավ, և վարորդը, գոնե հանուն “ախպերության” (եթե ոչ` անվտանգ երթևեկության շահերից ելնելով) ուղևորների մի մասին չառաջարկեց փոխադրվել “Գազել”` նախապես վերջինիս վարորդի համաձայնությունն առնելու դեպքում: Թերևս, տեղին էր ուղևորներից մեկի այն դիտարկումը, թե` “Հենց գիտեք մարդկանց մասին ա՞ մտածում, իրա կոպեկի համար ա կանգնում”: Այս նկատողությունն արվեց այն ժամանակ, երբ ուղևորներից մեկը դժգոհեց, թե “բռնվելու ու կանգնելու տեղ չկա”, բայց վարորդը շարունակում է ուղևորներ վերցնել. “Գոնե հետևի դուռը բացի, առաջից արդեն տեղ չկա”: Հատկանշական է, որ ողջ ճանապարհին որևէ ավտոտեսուչ չկար: Կարծում ենք, ավտոբուսների ու միկրոավտոբուսների գերբեռնվածության մի պատճառ էլ գնացքների բացակայությունն է. քանի որ կրկին չի գործում Գյումրի-Այրում էլեկտրական գնացքը: Ըստ տեղեկությունների` երկաթուղու տնօրինությունը շարժակազմը նորոգել է, մի որոշ ժամանակ` աշխատեցրել, բայց գնացքը կրկին չի գործում, իբր` ոչ եկամտաբեր լինելու պատճառաբանությամբ: Իսկ դրա հետևանքով միկրոավտոբուսներն ու ավտոբուսները գերբեռնվածությամբ են աշխատում: Այդ ամենի արդյունքում ավտոճանապարհներն էլ են գերբեռնված, ինչն էլ նպաստում է սողանքների առաջացմանն ու ավտովթարներին, ինչին ականատես ենք լինում պարբերաբար:
     ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ