" Белорусский вокзал"

После  спитакского  землятрясения  7  декабря  1988г.  в

республиканском  пионерском  лагере  "Зубренок''  в  минской  области

были  эвакуированы  дети  из  зоны  бетствия  Армении  с  родителями

и  учителями.  Эта  повесть  написана  армянским

педагогом-журналистом  Гаяне  Овсепян,  отправленный  ЦК  ЛКСМ

Армении  на  6  месяц  для  преподавания  во временной  армянской

школе  в  лагере  "Зубренок" . 

"Зубренеок" 1989г,  уительницы  армянской  школы  (из  Ленинакана,  Кировакана  и  Степанавана)  и  родители  школьников  около  озера  "Нарочь" 

8  марта  1989г.  газета  "Советакан  дпроц",  "Зубренок'',  группа  учительниц  после  уроков  с  директором  школы  Марией  Филановичем  (с  лева  вторая) 

Нашу  эвакуационную  группу  привезли  в  Белоруссию  особым

самолетом,  вне  графика. А  до  этого  с  особым  автобусом  из

пионерского  палата  Еревана  привезли  в  аэропорт  "Звартноц".  На

дороге  от  аэропорта  Минска  до  лагерь  "Зубренок"  провожала

милицейская  охрана.  Сначало  мы  были  немного  подавлены   в  связи

 не  только  печальными  воспоминаниями  землятрясения,  но  и  от

страха:  как  будем  жить  в  новом,  нам  совершенно  не  знакомом

месте,  тем  более-в  глухих лесных  местах,  далеко  от  города.

Лагерь  находился  в  лесу  сосняков,  140км  далеко  от  Минска.

Холод,  сильные  морозы,  гололед.  Во  время  снежных  бурей,  когда

кроме  1метр  толщиной  снега  ничего  не  видно,  даже  автобус

днями  не  ездил  в  этих  местах,  и  деревенские  люди,  живущие

около  "Зубренка",  ездили   по  лошадийной  коляске.  Это  для  нас

было  немного  экзотикой,  а  для  педагога-журналиста,  как  Ленин  в

 Шушенское  или  Толстой  в  Ясной  Поляне  (это  сравнение  я

сделала  в  письме,  отправленное  в  Армению,  моим  близким.  И  те

воспоминания,  что  сейчас  через  23  лет  после  землятрясения

напишу, тоже  из  моих  писем ).В  ''Зубренок''  в  декабре  1988г.

меня  отправила   ЦК  ЛКСМ  Армении-как  педагога  армянского  языка

и  литературы  (хотя  до  этого  я  по  специальности  не  работала),

но  в  "Зубренке"  оказалось,  что  этот  предмет  уже  занят,  и  мне

 предложили  должность  педагога  истории  и  обществоведения,  по

которым  там  не  было  специалиста.  Когда  через  месяц  учительница

 армянского  языка  уезжала  обратно  в  Армению  по личным  причинам,

 мне  пришлось  преподавать  вместе  с  историей  и  обществоведенией

еще  и  армянский  язык  и  литературу.  Могу  гордится,  что  у  меня

 сейчас  есть  характеристика  педагога-журналиста,  выданный  от

уважаемого  директора  школы  "Зубренок"  Марией  Филаночичем  и

начальника  лагеря  Николая  Жук.  К  стати,  М.Константиновна

Филанович,  очень  любезная  и  душевно-гостеприимная  женщина,  когда

 принимала  нас-учительниц    в  лагере,  дружебно  обнимала и

сказала:  "Как  хорошо,  что  наконец-то  привезли  армянских

педагогов,  а  то  ваши  армянские  дети  не  понимали  нас"

(некоторые  эвакуированные  группы  приезжали  сюда  до  нашего

приезда,  и  армянские  дети  до  этого  вынуждены  были  учится  в

русской  школе  лагеря).  Армянским  семям  распределили  по  комнатам

 лагеря.  Маленкие  дети  жилы  с  матерямы,  старшеи  ребята  жилы  в

 лагере  так  сказать в  условиях  общего  лагерного  режима.  Кроме

кироваканских  и  ленинаканских  ,  спитакских  пострадавших  была  и

женщина-беженка  из  г.Сумгаит  с  2летним  сыном.  Была  еще  и

беременная  женщина  от  село  Налбанд (Ширакамут)  с

братом-десятиклассником,  на  кастылях,  который  через  месяц

выздоравился.  Наш  корпус  был  четвертый,  далеко  от  центра

лагеря.  Столовая  находилось  1км  далеко  от  нашего  корпуса,  и

3-4  раза  в  день  (  завтрак,  обед,  полдник,  ужин)  должны  были

ходить  туда  пешком,  через  огромный  лес.  К  счастью,  там  зверей

 не  было,  а  только  белки.  После  наших  "переговоров"  нам

перевезли  в  центральный  корпус,  так-как  одна  из  учительниц  из

Кировакана  (нынешный  Ванадзор)  Джемма  Карганян  очень  сильно

заболела  от  прастуды (  к  стати,  Джемма  сейчас  с  семьей  живет

в  Москве,  туда  переезжала  лет  13  назад  из  Армении,  я  с

Джеммой  после  отьезда  в  Армению  работала  в  библиотеке

педагогического  института  1993-1998гг.).  Курез  был  в  том,  что

когда  нам  перевезли  первый  корпус,  близко  к  столовому,

оказалось,  что  здание  столового  будут  ремонтировать,  и  мы

должны  пользоватся  от  столового,  открытого...в  четвертом,  нашем

прежнем  корпусе.  Так  мы  превыкли  пешком  ходить  туда  и

обратно,  и  привыкли  к  лесу.  На  столе  армянских  школьников  в

столовой  была  написана  "Арцах".  В  корпусах  была  постоянная

международная  связь  с  Ереваном.  1989г.  лагерю  "Зубренок''

исполнилось  20,  Белоруссию-70  лет,  и по  этим  поводам  часто

были  иностранные  гости.  Пострадавшим  зоне  бедствия  посещали

концертные  группы,  благодеятели  привезли  подарки.  В  лагере  была

 библиотека,  концертный  зал,  плавотельный  бассеин,  воскресных

днях  дискотека,  в  корпусах  были  телевизора,  радиосвязь.  В

свободное  время  ходили  в  поселок  Купа,  райцентор  Мядель,  чтобы

 делать  покупки,  ходить  в  бар  или  кафе.  Иногда  руководсво

лагеря  выделял  автобус,  чтобы  отправить  на  экскурсию  в  Минск

или  Вилнюс-200км  далеко  от  лагеря.  Для  нас  было  удивительно,

что  все  междугородные  автобусные  рейсы имели  диспетчерские

стоянки  даже  в  маленьких  деревнях,  и  все  раскошные  "Икарусы",

в  которых,  как  правила,  пассажирам  проважала  музыка (даже

вспомню,  в  основном  песни  группы  "Ласковый  май").  Автобус

ездил  около  озера  Нарочь  20  минут,  а  в  озере-много  лебедей,

утят,  на  небе-чайки,  голуби.  Это  наверно  уже  было  во  время

весны.  Самый  не  очень-то  современный  автобус  был

Мядель-Островляне.  Однажды  приезжали  из Армении  корреспонденты

(из  газеты  "Советакан  дпроц"),  фотографировали  учительниц,

написали  краткую  отерк.  О  мероприятиях в лагере  один  раз  сама

отправила  статью  в  ереванскую  газету  "Авангард",  2  раза  в

кироваканскую  газету  "Кайц".  31  декабря  1988г.  с  узким  кругом

учительниц  и родителей  отметили  новый  год.  Это  был  очень

грустный  Новый  Год-первый  Новый  Год  в  жизни  далеко  от  родины,

 в  тяжелых  обстановках.  Так  же  помянули  24  апреля-день

Геноцыда  армян 1915г.  В  этот  день  в  армянской  школе  был

траурный  день,  дети  не ходили  в  школу.  Так,  как  учительская  в

 школе  была  общая  для  русской  и  армянской  школы,  между

армянскими  и  белорусскими  учителями  были  дружебные  отношения,

нам  пригласили  к  ним  домой (по  моему  это  были  учитель  физики

русской  школы  и  его  жена).  Армянская  школа  постепенно

опустела,  потому  что  с  наступлением  весны  некоторые  дети  с

матерями  вернулись  в  Армению.

Хочу  отметить,  что  с  помощю  начальника  лагеря  Жук  и  директора

 школы  Филанович  не  только  мы-учительницы,  но  и  родители

школьников  уладили  некоторые  неприятствия.  Помню,  как  один  из

матерей  с  какой-то  причиной  как-то  "угрозила" своей  соседке:

"Пойду  обжалуюсь  Жука".  А  это  значит,  что  начальника  лагеря

не  только  признали,  как  вождя,  но  и  уважали,  потому-что  он

относился  к  людям  с  пониманием.  "  А  вот  я  получил  сегодня

свежие  газеты",-вежливо  предлогал  он  нас  газеты,  когда  каким-то

 вопросам  подошли  к  нему  в  кабинет.  Даже  вспомню  ее

секретаршу-стройной,  красивой  девочке  лет  18-20.  В  прошлом  году

 по  интернету  нашла  страницу  "Зубренок'',  но  чтобы  написать

письмо,  надо  было  заполнять  крупномасштабную  анклету,  и  я

отложила  это  дело.  Только  успела  узнать,  что  начальник  лагеря

уже  не  Жук,  но  о  директоре  школы  ничего  не  узнала.  Только

посмотрела  несколько  фотографии  лагеря. К  счастью,  у  меня  есть

комплект  открыток  из  "Нароча",  а  так  же-несколько  фото  из

лагеря.  Когда  12июля  2012г.  число  моих  друзей  на  социальной

сете  "Фейсбук"  увеличилось  пользователем  редактором

русскоармянского  портала  из  Белоруссии,  блогером  Георгием

Геворковым,  вспомнила  Белоруссию  из  далины  23лет  и  решилась

наконец  печатать  мои  воспоминания  о  Белоруссии.  Интересное

совпадение  то,  что  с  Белоруссией  у  меня  связано  еще  одно

воспоминание.  1977г.  в  10-ом  классе  в  кироваканской  средней

школы  N3,  на  зимние каникулы  мы  2  классами  отправились  в

Минск-через  Москву.  Об  этой  поездке  воспоминания  в  моем

дневнике,  и  там  отмечается,  что  в  7,8,9  января  1977г.  мы

посетили  Хатынь,  Слава  Курган,  в  театр  и  в  музей  войны.  А  в

 Минске  тогда  мы  жили  в  школе-интернате.

Гаяне  Овсепян

журналист-блогер,  Республика  Армения,  город  Ванадзор                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             ԲԵԼՈՌՈՒՍԱԿԱՆ  ԿԱՅԱՐԱՆ                                            

....Մենք 3-րդ օրն է, գտնվում ենք այստեղ: Եկանք հատուկ ինքնաթիռով, գրաֆիկից դուրս: Նախ ՝ավտոբուսով, Երեվանի պիոներ-պալատից ուղիղ ,,Զվարթնոց,, օդանավակայանի դաշտ, առանց գրանցումների, միայն ներկա-բացակայով. որից հետո հատուկ ինքնաթիռով ՝Մինսկի օդանավակայան, իսկ այնտեղից էլ հատուկ ավտոբուսով առավոտյան մեզ տարան  միջազգային ,,Զուբրյոնոկ,, ճամբար, որ գտնվում էր սոճիների անտառում ՝Մինսկից 140կմ, Վիլնյուսից ՝100կմ հեռու: Երկրաշարժի գոտուց էվակուացվածների խումբը ՝ներառյալ հայ մանկավարժները ՝  200հոգի են ՝Լենինականից, Կիրովականից, Սպիտակից եւ Ստեփանավանից: Ճամբարի արտաքին տեսքը գաղութային է, քանի որ ցուրտ ձմեռ է, սառույց, ուժեղ քամիներ, անտառ, երեկոյան ժամը 8-ից հետո դրսում շունչ-կենդանություն չկա, ու դրա համար մի քանիսն սկսեցին նեղվել, թե էս ու՞ր են բերել մեզ գցել: Ճամբարի միակ տրանսպորտը շտապօգնության մեքենան է: Այնպես է, ինչպես Լենինը Շուշենսկոյեում կամ Յասնայա Պոլյանայում: Ընտանիքներին / կանանց ու երեխաներին / առանձին սենյակ հատկացրին, բայց բարձր տարիքի տղաները մնում են  ,,կորպուսներում,, ՝ առանց ծնողների, ճամբարային ռեժիմով,  ռուս կամ բելոռուս ջոկատավարների հսկողության տակ: Մասնաշենքում տաք ջուր կա ՝ընդհանուր օգտագործման, բայց բաղնիքը շատ հեռու է ճամբարի կենտրոնից:Ընդհանրապես մեր մասնաշենքը ՝4-րդը, շատ հեռու է ճամբարի կենտրոնից ՝1կմ հեռավորության վրա, իսկ ճաշարանն էլ գտնվում է ճամբարի կենտրոնում: Եթե օրական 4 անգամ գնանք ճաշարանում սնվելու, ուրեմն պետք է ոտքով 8 կմ քայլենք ՝ օրվա ընթացքում, եւ այն էլ ՝ անտառի միջով / բարեբախտաբար, միակ կենդանիներն այստեղ սկյուռիկներն են /: Մութ անտառ, սառույց, ցեխ, ջուրն ու սառույցը չեն ջոկվում, բայց վտանգավոր չէ, քանի որ ճամբարում գոյություն ունի միլիցիա, որն անընդհատ հսկում է : Նույնիսկ Մինսկից ճամբար ժամանելիս միլիցիայի մեքենան գնում էր մեր ավտոբուսի առջեւից. այնպես, ինչպես Գորբաչովի համար: Հեռագրատանը նույնպես միլիցիա կա, բայց իրավիճակը խաղաղ է, եւ միլիցիոների տեսքն այնպես տագնապալի չէ, ինչպես Հայաստանում: Ամբողջ օրը պահանջում ենք,որ մեզ տեղափոխեն ճամբարի կենտրոնական մասնաշենք, բայց ղեկավարությունը ձգձգում է: Բանը հասավ նրան, որ էվակուացվածներից մի կին ՝ ճաշարան-մասնաշենք ճանապարհին մրսեց եւ հիվանդացավ, քանի որ հազիվ բարակ բաճկոնով էր կարողացել Հայաստանից / երկրաշարժի տաք գոտուց / գալ, իսկ Մինսկում արդեն ցուրտ ձմեռ էր: .....Մասնաշենքը, որտեղ սկզբում մնում էինք, չէր ջեռուցվում: Ի վերջո, մեզ տեղափոխեցին կենտրոնական կորպուս, որտեղ պայմաններն ավելի բարվոք էին, ճաշարանն էլ ՝ մոտիկ: Բայց զավեշտն այն էր, որ մեզ տեղափոխելեւց հետո հանկարծ որոշեցին մոտիկ ճաշարանը վերանորոգել, ու ստիպված էինք օգտվել 4-րդ մասնաշենքի ճաշարանից, որ նոր էին սկսել աշխատեցնել:  Ճամբարում գործող դպրոցի  տնօրենը կին էր, ազգությամբ բելոռուս ՝ Մարիա Ֆիլանովիչ, փաթաթվել էր մեզ ՝ գործուղված մանկավարժներիս ու ասում էր ՝ ինչ լավ է, որ դուք եկաք, թե չէ, հայ երեխաները մեզ չէին հասկանում / Երեխաների մի մասին մի քանի օր շուտ էին էվակուացրել ՝ նախքան հայ մանկավարժների ժամանելն ու ժամանակավոր հայկական դպրոցի ստեղծումը /: Դպրոցն իր սարքավորումներով Հայաստանի ինստիտուտներից ու համալսարանից երեվի թե շատ զարգացած է: Կա մեծ դպրոցական դահլիճ ՝640տեղանոց: Դպրոցում անցնում են անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն: ,,Զուբրյոնոկի,, դպրոցը գործում է տարին բոլոր:Շուտով դպրոցի 20, Բելոռուսիայի 70 տարին է: Այստեղ միշտ հյուրեր են գալիս արտասահմանից: / Լինում են նաեւ բարեգործական այցեր ՝ կապված երկրաշարժից էվակուացվածներին օգնություն հատկացնելու հետ /: Ճամբարից բացի, 9կմ հեռավորության վրա գտնվող առողջարանում 15 սենյակ է հատկացվել էվակուացվածների համար, սակայն շատերը չցանկացան տեղափոխվել այնտեղ, որպեսզի օգտվեն ճամբարում արտոնյալ կարգավիճակից ՝մարդասիրական օգնություններ ստանալու նպատակով: Ճամբարի ղեկավարությունը  խոստացել է ցանկության դեպքում երբեմն ավտոբուս հատկացնել ՝Վիլնյուս կամ Մինսկ ուղեվորվելու համար, սակայն  Վիլնյուսի դեպքում ավտոբուսի ապակիները ջարդելու վտանգ կա, քանի որ լիտվացիները  ռուսական ու բելոռուսական ավտոբուսները քարկոծելու սովորույթ ունեին: Այստեղ ջուրը մի տարօրինակ հատկություն ունի ՝ տհաճ հոտ. այնպես, ինչպես Կիսլովոդսկում, թեպետ ասում են ՝ առողջարար է:....Դեկտեմբերի 31-ին Նոր Տարվա հանդես էր ՝մինչեւ գիշերվա ժամը 4-ը, բայց 1 րոպե լռությամբ էլ հարգեցին երկրաշարժի զոհերի հիշատակը:.....Այստեղ անընդհատ հոդվածներ են լույս տեսնում ճամբարի երեխաների մասին, բայց այդ թերթերը ձեռք բերելը դժվար է, որովհետեւ շտապ հասցնում են հավաքել. նրանք, ում հաճելի չեն այդ մասին գրված հոդվածները: Լույս են տեսնում ,,Նառոչանսկայա գազետա,,  ,,Սովետսկայա Բելոռուսիա,,  ..Զնամյա Յունոստի,, թերթերը: Գրադարանը 1 թերթ է ստանում ՝,,Զվեզդա,,. այդտեղ հարցազրույց կար հայ նշանավոր մարդկանց / նաեւ ՝Գեվորգ էմինի / հետ: Հայկական թերթերը կանոնավոր ստանում ենք, նույնիսկ ,,Ոզնի,, ամսագիրը: Ճամբարի պետը ՝Նիկոլայ Ժուկը, բելոռուս է ՝մոտ 55տարեկան, տեղակալը ՝Մալինովսկին ՝25-26տարեկան, հայերին չի սիրում, թուրքամետ է, ասել էր ՝,,Եթե դուք չգայիք, այստեղ 640 ադրբեջանցի դպրոցականներ պետք է բերեին: Ջոկատավորուհիներից մեկն էլ  ադրբեջանցի է ՝ Բաղիրովա, Մալինովսկու համախոհը, իսկ հայերի ներկայությամբ աշխատում է գաղտնի պահել ազգանունը: Մալինովսկին մի անգամ ճաշարանում հայ երեխաներին անվանել էր ,,խոզեր,,: Վերջիններս բողոքել էին, եւ, ասում են, Կենտկոմից Մալինովսկուն մի քիչ ,,սեղմել,, էին: Ճաշարանում հայկական ջոկատի դպրոցականները նստում են առանձին, սեղանի վրա  հայերեն եւ բելոռուսերեն գրված է ,,Արցախ,,:..... Իրա անունով մի ջոկատավարուհի 2 հայ տղայի հետ քայլում էր, եւ հանկարծ սկսեց խփել այդ տղաներից մեկին, իսկ երբ տեսավ, որ ետեւից հայ մանկավարժներ են գնում, շփոթմունքից բարեւեց: Ըստ տղաների բացատրության, Իրան խնդրել էր տղաներին / 10-րդ դասարանցի / չծխել,իսկ տղաներից մեկը հեգնել էր, թե ,,Դու քո աղջիկ հալով ծխում ես, մենք չծխե՞նք,,: Ջոկատավարուհին էլ ,,փսլնքոտ,, էր անվանել  տղային, նա էլ խփել էր, Իրան էլ պատասխան հարված հասցրել: Ընդհանրապես, հայ բարձր դասարանցի տղաներն իրենցից 2-3 տարով մեծ ռուս ջոկատավարուհիների հետ ծխում-խմում են, այդ պատճառով ժողկրթբաժնից ճամբարի պետին խնդրել էին, որ տղաների հետ արական սեռի ջոկատավարներ աշխատեն:.... Ճամբարի բոլոր մասնաշենքերում տեղադրված են հեռախոսներ ՝ Հայաստանի հետ ուղիղ ու անվճար , անսահմանափակ ժամանակով գործող կապով: ,,Կարող են զանգահարել ցանկացած ժամի, բոլոր խոսակցությունները վճարված են,,-այս մասին գրել է ,,Պիոներսկայա պրավդա,, թերթը ՝1989թվի փետրվար 14-ին: Ամեն օր ֆիլմեր են ցուցադրում, բայց՝ մանկական: Կիրակի օրերին դիսկոտեկա է ՝դպրոցականների համար / թեպետ ծնողներն ել են մասնակցում /: Ավտոբուսով հաճախ ենք առեււտրի մեկնում՝ Նառոչ գյուղ, որտեղ կա նաեւ բար, սրճարան: Իսկ շրջկենտրոն Մյադելը 1 ժամվա ճանապարհ է:.....Այսօր ապրիլի 24-ն է, հայկական դպրոցը դասի չի գնացել, որպես 1915թվի Եղեռնի օր: Մեքենա են դուրս գրել ճամբարից, որով խումբ է մեկնել Մյադել ՝անհայտ զինվորի հուշարձանին այցելության / Դե համարժեք այլ հուշարձան չկար / : Բոլոր միջքաղաքային երթուղիները բոլոր գյուղերում դիսպետչերական կետեր ունեն.Մինսկ- Մյադել, Պոլտավա-Մոլոդեչնո. եւ բոլորը ՝ շքեղ ,,Իկարուսներով,,: Որպես կանոն ՝ ճանապարհին երաժշտություն է ուղեկցում ավտոբուսում , իսկ ,,Զուբրյոնոկից,, մինչեւ ,,Նառոչ,,գյուղը 20 րոպե անընդհատ լճի կողքով ենք գնում, մեջը լիքը բադիկներ, կարապներ, իսկ երկնքում ՝ ճայեր: Ամենաանշուք ավտոբուսը ,,Մյադել-Օստրովլյանեն,, է ՝,,Պազ,, մակնիշի, որն անցնում է ,,Զուբրյոնոկով,,: Իսկ ընդհանրապես ճամբարի տարածքի հիմնական ,,տրանսպորտը,, գյուղական ձիասայլերն են, որոնցից մեկից ուսուցչուհիներից մեկը  որոշեց օգտվել ՝ որպես էքստրեմալ տուրիզմ: ......Կիրակի օրերը բելոռուսների մոտ եկեղեցական տոն է : Ավտոբուսների մեջ ասեղ գցելու տեղ չի լինում այդ օրերին: Ամեն կանգառից լցվում են գլխաշորերով կանայք՝ ցախավելանման չոր ճյուղերով, որոնք տանում են եկեղեցի ՝օրհնելու, ու հետ են բերում: Մյադել շրջկենտրոնում վիետնամցիներ են,  Կուպայի առողջարանում ու հյուրանոցում ՝միջին ասիացիներ, Մինսկում ՝նեգրեր, իսկ Վիլնյուսը լցված է առեւտրական լեհերով, որոնք ջինսի առեւտրով են զբաղվում: 

...Մի անգամ աշակերտներին եւ ծնողներին ավտոբուսով տարան Վիլնյուս: Հանրախանութում առեւտուր անելուց հետո պետք է պայմանավորված ժամին հավաքվեին, սակայն տեղանքին անծանոթ լինելու պատճառով չհասցրի նշանակված ժամին այնտեղ լինել, եւ ստիպված էի ուղեւորվել երկաթուղային կայարան, որպեսզի օգտվեմ գնացքից:Երկաթուղու սպասասրահում ինձ նման ուշացած մի ուղեվորուհի էլ կար, որ ստիպված էր սպասել վաղ առավոտյան մեկնող գնացքին:Դա 18 -ամյա Լիլիան էր, որ գնում էր զինծառայող ընկերոջն այցելության:Եվ, քանի որ սպասասրահի մի փոքր հատվածն էր միայն հատկացվում ուշացած ուղեւորներին, ուստի Լիլիայի հայտնվելն ինձ համար ուղղակի փրկություն էր ՝ Աստծո կողմից ուղարկված, քանի որ այդտեղ տհաճ այցելուներ էլ կային. ոչ սթափ վիճակում գտնվող:Եվ մինչեւ լուսաբաց ՝մենք ստիպված էինք երկուսով շատ աչալուրջ ու զգոն լինել՝լուսաբացն անվնաս ու առանց ,,կորուստների,, դիմավորելու համար՝փորձելով միմյանց պաշտպանել հնարավոր հարձակումներից:Սպասասրահի դուռը փակել էին ուշացածների վրա ու գնացել. ոչ ոստիկան, ոչ պահակ...Բայց կարծեմ ինչ-որ մի պահ ոստիկան էլ հայտնվեց:2012թվին, այդ օրից 23 տարի անց Բելառուսիայից հարազատներիս ուղարկված ուղարկված  նամակների հիման վրա նյութ պատրաստեցի, գտա նաեւ Լիլիայի նամակը / քանի դեռ ճամբարում էի, Լիլիայի հետ հասցրեցի նամակագրություն պահել, Հայաստան գալուց հետո դադարեց այն /: ,,Օդնոկլասնիկի,,  ցանցով էլ 2012թվին գտա Լիլիային. վերջինս անկեղծորեն ուրախացավ ու զարմացավ, թե ինչպե՞ս եմ իրեն գտել, պատմեց, որ բնակվում է Մոլոդեչնոյում / ,,Հարսնացուն հյուսիսից,, ֆիլմի Ազատը կասեր ՝,,Տամ տոժե վոյեվալ,,/: Պատմեց, որ ամուսնացել է հենց այն երիտասարդի հետ, ում այցելության էր գնացել, ունի 2 հասուն դուստրեր: Ահա եւ համացանցի առավելությունը, որ ավելի արագ է աշխատում, քան՝ ,,Ժդի մենյա,, ծրագիրը: 

 

ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, 1989թ. ,,Զուբրյոնոկ,, ճամբար,Մինսկ-Մյադել,  նյութը գրվել է արխիվային նամակներիս հիման վրա

Azatankakh-ը 1 տարեկան է

Azatankakh լրատվական-վերլուծական բլոգը գործում է 2011թ. հուլիսի 24-ից. այսինքն` հուլիսի 24-ին լրացավ բլոգի գործունեության 1 տարին: 2011թ. հուլիս-դեկտեմբեր ամիսներին այդտեղ տեղ են գտել 41, 2012թ.` 39 հրապարակումներ իրավական, սոցիալ-տնտեսական, ներքաղաքական, Ազգային բանակին, Հայոց Մեծ եղեռնի  զոհերին նվիրված, կրթամշակութային թեմաներով, տեղեկատվություն, ակնարկ, գրախոսական, 4 հետաքննություն, որոնցից 2-ը` կանանց ու երեխաների իրավունքներին առնչվող, նաև` բլոգի հեղինակի առանձին նյութեր մամուլի արխիվից, որոնցում բարձրացված հարցերը շարունակում են մնալ արդիական: Որոշ հոդվածներ հետգրությամբ ավելացումներ են ունեցել` կապված բարձրացված հարցերի առթիվ արձագանքների հետ: Այս ընթացքում բլոգը ձեռք է բերել բազմաթիվ ընթերցողներ (Facebook և Twitter  ցանցերի միջոցով, որոնց օգնությամբ տարածվել են բլոգի հոդվածները) ոչ միայն Հայաստանում, այլև` արտերկրում: Ըստ բլոգում գործող վիճակագրական սանդղակի, ընթերցանությունների թիվը օգոստոսի  16-ի դրությամբ կազմել է շուրջ 3284: Ընդ որում` թվով 2-րդ տեղում Ամերիկան է (բնականաբար, Հայաստանից հետո), այնուհետ` Ռուսաստանը, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Հունաստանը, Չեխիան:: Ցավոք, բլոգը տեխնիկապես զարգացնելու, հոդվածներն ըստ ոլորտների տեսակավորելու, լուրերը տարանջատելու, քաղաքացիների բողոքներին ավելի հաճախ անդրադառնալու, գովազդներ տեղադրելու ֆինանսական հնարավորություններ առայժմ չկան, քանի որ բլոգը դրամաշնորհային ծրագրեում ընդգրկելու առթիվ համացանցում տեղադրվող հայտարարություններն առայժմ արդյունք չեն տվել: Ըստ այդմ, որոշեցինք բացել բանկային հաշիվ` Զարգացման հայկական բանկում, որն, ի դեպ, եզակի բանկերից էր, որտեղ հաշվի համարի բացման համար գումար չէր գանձվում: Նրանք, ովքեր ցանկանում են նպաստել այլընտրանքային, բայց անկողմնակալ լրատվությանն ու ժողովրդավարության զարգացմանը` ի դեմս Azatankakh բլոգի, կարող են փոխանցումներ կատարել Զարգացման հայկական բանկում հետևյալ հաշվի համարներով`

 ՀՀ դրամով          (AMD) 1810004845330100

ԱՄՆ դոլարով     (USD)  1810004845330101

Եվրոյով              (EUR)  1810004845330150

Ռուս. ռուբլով    (RUR)  1810004845330158

  Azatankakh բլոգի հիմնադիր հեղինակ`                           Գայանե Հովսեփյան

Էլ.հասցե` gayane1960@gmail.com

                               gayanehovsepyan91@gmail.com

                             Հեռ.             +374 (322) 4-61-17

Նախընտրական ասֆալտապատումներն ու ակամա իրավախախտները Վանաձորում

Մինչ մայրաքաղաքում պետական քարոզչամեքենան պարբերաբար հավաստիացնում է,թե իշխանությունները ,,դեմքով շրջվել են դեպի գյուղ,,՝Վանաձորի իշխանությունները շուրջ 12 տարվա անուշադրությունից հետո,ի վերջո,շրջվեցին դեպի քարուքանդ եղած ,,Լաչինի միջանցք,,:Ասֆալտապատողներն այստեղ ,,վերջին ակորդները,, խփեցին մոտ 2 շաբաթ առաջ՝փողոցը ծայրից ծայր ասֆալտապատելով : Հազիվ  էին հասցրել մարդիկ ուրախանալ,երբ ,,Լաչինի,, վերին ու միջին հատվածների ձկնաջրերը ,,դավադրաբար,, ,,շնորհավորեցին,, փողոցը՝ասֆալտապատողների աշխատանքին բառացիորեն ջուր լցնելով,եւ արեւային եղանակին անգամ մարդիկ ստիպված էին ցատկոտելով քայլել:Նշենք,որ գոյության 15-20 տարվա ընթացքում այդտեղ պարբերաբար ջրեր են հոսում՝անբարենպաստ պայմաններ ստեղծելով փողոցում վաճառվող այլ մթերքների համար /բնականաբար,քանի որ ձուկը թարմ պահելու նպատակով այն պահպանում են ջրային պայմաններում/:Հաճախ էլ ջրի վթարներն են պայմաններն ավելի վատթարացնում: Ահա թե ինչու,վանաձորցիներից մեկն,ի պատասխան ,,Լաչինը,, ասֆալտապատելու ,,աչքալուսանքի,,,զրուցակցին ասաց.,,Ի՞նչ օգուտ,եթե ջրահեռացումը չեն արել,,:Դե, եթե այդտեղ կրկին վթարներ լինեն,ուրեմն ջրմուղն ստիպված փողոցի որոշակի հատվածներ քանդելու է: Ամեն դեպքում, ,,Լաչինի միջանցքի,, ասֆալտապատումը հարուցել է փողոցը հատող Լազյան փողոցի առեւտրականների դժգոհությունը.,,Էդ  ,,Լաչինն,,ասֆալտում են,Լազյանը թողնո՞ւմ,,:Նշենք,որ Լազյանի շուկայամերձ տարածքներում էլ են մշտապես ջրի վթարներ տեղի ունենում,ինչը ձմռան օրերին սառցակալում է առաջացնում՝վտանգավոր պայմաններ ստեղծելով անցորդների համար:Այս  օրերին ասֆալտապատման բուռն աշխատանքներ են տարվում տարիներով ասֆալտի երես չտեսած այլ փողոցներում:Բայց, ցավոք, մայթերը չեն ասֆալտապատվում,այլ միայն՝ ավտոճանապարհահատվածները:Անհիշելի ժամանակներից ասֆալտի երես չեն տեսել Կ.Դեմիրճյան փողոցի մայթերը,եւ դրա չատճառով անցորդներն ակամա իրավախախտներ են դառնում ու քայլում ավտոճանապարհահատվածով:Ի տարբերություն մայրաքաղաքի,որտեղ վերահսկողություն է սահմանվում/քաղաքապետի կողմից/ ասֆալտապատման աշխատանքների որակի նկատմամբ,եւ անբարեխիղճ ընկերությունները տուգանվում են կամ նրանց արգելվում է այդ գործով զբաղվել,Վանաձորում կարծես թե նման վերահսկողություն չի իրականացվում,որի ապացույցն անորակ աշխատանքի ի հայտ գալն է՝յուրաքանչյուր անձրեւից հետո:                                                                                      Գայանե Հովսեփյան

Ո՞ւր են կորել հաշմանդամության 13 տարվա նպաստները

Վանաձորի  Քիմգործարանի  16  նախկին  աշխատակիցներ  չեն  ստացել  մասնագիտական  աշխատունակության  60-80%  կորստի  փոխհատուցման նպաստները` 1992-2005թթ. կտրվածքով  (որ  տրվում  է  բուժման,  դեղորայքի,  հատուկ  սննդի  ծախսերի  նպատակով):  "Բողոքաբերներս  աշխատել  ենք  Վանաձորի  Քիմգործարանում,  աշխատանքի  ընթացքում  տարբեր  ժամանակներում  ստացել  ենք  աշխատանքային  խեղումներ,  ձեռք  բերել  տարբեր  հիվանդություններ  և  դարձել  2-րդ  և  3-րդ  խմբի  հաշմանդամներ`  մասնագիտական  աշխատունակության  60-80%  կորստով,  որի  համար  էլ  նշանակվել  է  հաշմանդամության  նպաստ:  Մինչև  5.05.1999թ.  մեր  առջև  պատասխանատու  է  եղել  "Քիմգործարան"ՓԲԸ-ն,  այնուհետ`  գործարանի  լուծարային  հանձնաժողովը,  որին  փոխանցվել  են  ՓԲԸ-ի  գործերի  կառավարման  լիազորությունները,  այդ  թվում  նաև`  աշխատողներին  պատճառված  խեղման,  մասնագիտական  հիվանդության  և  առողջության  այլ  վնասների  փոխհատուցման  պատասխանատվությունը",-ասվում  է  Լոռու  մարզի  Ընդհանուր  իրավասության  դատարանին  2010թ.  ուղարկված  հայցադիմումի  մեջ,  որն,  ի դեպ,  բավականին  թերի  է  կազմված  ու  անհարկի  ծանրաբեռնումներով.  Դրանում  չի  երևում, թե  1992թ.  սկսած`  ինչ  հիմքով  է  ընդհատվել  վճարների  տրամադրումը,  կամ  մինչ  այդ  ինչ  մեխանիզմով  է  ընթացել  գումարների վճարումը:  Այդ  հարցերի  պատասխանը  ստանալու  նպատակով  ծանոթացանք  գործին  առնչվող  այլ  փաստաթղթերի  հետ  ևս,  որ  մեզ  ներկայացրեց  1928թ.  ծնված,  աշխատանքի  վաստակավոր  վետերան,  2-րդ  կարգի  հաշմանդամ  Վերա  Քիքիջյանը,  որի  խնամքին  է  նաև  2-րդ  կարգի  հաշմանդամ  որդին (գլխուղեղի  կաթված  ախտորոշմամբ): Հայցադիմումի  մեջ  պահանջ  էր  ներկայացվել  հաստատել  գործարանի`  սնանկության  գործով  կառավարիչ  Ս.  Մելքոնյանի  մեղավորությունը` նպաստների  չվճարման  հարցում,  դատավոր  Խ.Խաչատրյանն  էլ  մերժել  է  հայցը  21.07.2010թ. և  որոշման  մեջ  գրել. "Վճիռը  վերջնական  է  և  բողոքարկման  ենթակա  չէ":  Վանաձորի` երկարամյա  ստաժ  ունեցող  մի  փաստաբանից  փորձեցինք  պարզել,  թե  արդյո՞ք   Ընդհանուր  իրավասության  դատարանն  իրավասու  է  "վերջնագիր"  կայացնել,  սակայն  վերջինս  տեղեկացրեց,  որ  պետք  է  նախ  այդ  առթիվ  օրենքներ  ուսումնասիրի:  Հատկանշական  է,  որ  նույն  դատավորը  դրանից  1  տարի  առաջ` 29.05.2009թ.  հաստատել  էր  սնանկ  ճանաչված  Քիմգործարանի`  վերոհիշյալ  16  պարտապանների  ցուցակը` 1992-2005թ.  չստացված  նպաստների  մասով,  բայց,  փաստորեն,  2010թ.  հայցը  մերժել  է,  պատճառաբանելով,  որ  "ընկերության  գույքի  արժեքն  անբավարար  է  պարտապանների  պահանջը  բավարարելու  համար": "Ցուցակով  նախատեսված  և վերը  թվարկված  մեզ  հասանելիք  գումարները  մինչ  օրս  մեզ  չեն  հատկացվել  և  այդ  ուղղությամբ  սնանկության  գործերի  կառավարիչի  կողմից  համապատասխան  միջոցներ  չեն  ձեռնարկվում:  Խնդրում  ենք  պարտավորեցնել   սնանկության  գործով  կառավարիչ  Ս.  Մելքոնյանին,  ձեռնարկել  նախատեսված  բոլոր  գործողությունները` մեզ  վճարելու  ուղղությամբ",-ասվում  է   Լոռու  մարզի  Ընդհանուր  իրավասության  դատարանին  2010թ.  ուղարկված  հայցադիմումի  մեջ,  որը,  փաստորեն,  մերժվել  է  դատարանի  կողմից:  Դրանից  հետո  տուժողները  բողոքներ  են  ուղարկում  տարբեր  ատյաններ` գանգատվելով  դատավորի  որոշումից:  Ուր  ասես`  գրել  են. ԱԺ  Վերահսկիչ  պալատ (որտեղից  պատասխանել  են, որ  իրենք  միայն  պետբյուջեի  պատճառված  վնասի  հարցերով  են  զբաղվում),  ԱԺ  նախագահին,  արդարադատության,  առողջապահության,  սոցապ  նախարարություններ,  աշխատանքի  տեսչություն,  ՀՀ  գլխավոր  դատախազություն (որտեղից  պատասխանել  են,  որ  դատախազության  լիազորությունների  շրջանակից  դուրս  է  հարցը ) ,  նախկին  ու  ներկա  օմբուդսմեններին :  Մի  բողոք  էլ  թյուրիմացաբար  ուղարկել  են  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի  քրեական  գործերով  պալատին,  որտեղից  պատասխանել  են,  որ  իրենք  այդ  հարցի  հետ  կապ  չունեն:

Հատկանշական  է,  որ  2005-2011թթ.  բողոքավորները  ստացել  են  նպաստները,  բայց  2011թ. ապրիլից  սկսած  չեն  ստացել,  որն  էլ  գումարվել  է  1992-2005թթ.  պարտքերին:  Իսկ  թե  ինչ  հիմքով  են  2011թ. ապրիլից  վճարումները  դադարել,  Քիքիջյանը  պատասխանեց.  "Այ  հենց  պարզելու  համար  էլ  ուզում  ենք  նոր  հայց  ներկայացնել  դատարան.  և  հին  պարտքն  ենք  պահանջում,  և  նորը":   Իսկ  ումի՞ց  են  2005-2011թթ.  ստացել  նպաստները,  ի՞նչ  մեխանիզմով,  առձե՞ռն,  թե՞` փոխանցումով,  և  ո՞ւմ  են  դիմել,  երբ  վճարները  դադարել  են,  իմ  զրուցակիցը  պատասխանեց."2005թ.  սկսած  սնանկության  գործերով  կառավարիչը  փոխանցում  էր  հաշվապահություն,  գնում  էինք  այնտեղից  ստանում:  Բայց  2011թ.  ապրիլից  սկսած  վճարները  դադարեցին,  իսկ  հաշվապահն  ասեց,  որ կառավարիչին  էլ  չի  տեսնում,  քանի  որ  նա  այլևս  Վանաձորում  չի  բնակվում, մեկնել  է  Գյումրի:  Հարցում  ենք  արել,  բայց  անօգուտ  է,  բնակարան  ենք  զանգում,  խուսափում  են  տեղը  հայտնել":  2011թ.  ապրիլից  վճարները  չստանալու  կապակցությամբ     սոցապ  նախարարության  կազմում  գտնվող  աշխատանքի  և  զբաղվածության  վարչության  պետ  Թ.  Ավետիսյանը  2012թ. գրել  է."ՀՀ  կառավարության  2004թ.  հունիսի  25-ի  թիվ  1040-Ն  որոշմամբ  խեղման,  մասնագիտական  հիվանդության  և  առողջության  այլ  վնասման  հետևանքով  պատճառված  վնասի  հատուցման  չափը  չի  կարող  պակաս  լինել  ՀՀ  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  20%  գումարի  և  դրա  նկատմամբ  հաշվարկված  գումարի  հանրագումարից:  Հետևաբար,  վնասի  հատուցման  չափը  փոփոխվում  է  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  փոփոխման  դեպքում:  2011թ.  հունվարի  1-ից  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  չափը  սահմանվել  է  32.500  դրամ:  Քանի  որ  ձեր  աշխատունակության  կորստի  չափը  սահմանվել  է  70%,  հետևաբար,  վնասի  հատուցման  գումարը  կազմում  է  11.050  դրամ":  Այս  պատասխանը  փոքր-ինչ  մխիթարական  է` Քիքիջյանի  դիտարկմամբ,  բայց  նկատում  է."Հա,  բայց  ո՞ւր  է,  տվող  չկա  էդ  գումարը":  Այս  տարվա  մայիսին  բողոքարկուները  պատրաստվում  էին  նոր  հայցադիմում  ներկայացնել  դատարան`  հին  պարտք  ու  պահանջին  (1992-2005թթ.)  ավելացնելով  նորը`  2011թ.  ապրիլ-2012թ.  ընթացիկ  ամիսների  համար,  սակայն  Քիքիջյանն  անգամ  չգիտեր,  թե  ո՞ւմ  դիմեն  հայցադիմում  գրելու  խնդրանքով."Բոլորը  խուսափում  են  այս  գործով  զբաղվելուց,  չեն  ցանկանում  պաշտոնատար  անձանց  հետ  խնդիրներ  ունենալ,  քանի  որ  շատ  լավ  հասկանում  են,  որ այդ  գումարներն  ինչ-որ  մարդիկ  կերել  են":  Իմ  հարցին,  միգուցե  ռուսերենի  ոչ  բավարար  իմացությո՞ւնն  է  փաստաբանների`  այդ  գործից  խուսափելու  պատճառը,  քանի  որ  Վանաձորի  փաստաբանների  մեծ  մասը  հայկական  կրթություն  ունի,  իսկ  բողոքարկուների  անունից  հանդես  եկող  Քիքիջյանը,  որ  ծնվել  է  Դոնի  Ռոստովում,  ռուսական  կրթություն,  պատասխանեց,  որ  ռուսական  կրթություն  ունեցող  փաստաբանն  էլ  է  խուսափում."Ասում  է`  գործ  շատ  ունեմ,  չեմ  կարող  վերցնել  այդ  գործը:  Դե  ուղղակի  չեն  ուզում  զբաղվեն":  Ի  դեպ,  այդ  գործին  ծանոթ  մի  փաստաբան  ինձ  հետ  զրույցում  խոստովանեց,  որ ինքը  չի վերցնում  այն գործերը,  որոնք,  իր  կարծիքով,  դրական  ելք  չեն  կարող  ունենալ."Եթե  ես  նախապես  գիտեմ,   որ  չեմ  շահելու,  չեմ  վերցնում  այդ  գործը,  ինչի՞  զուր  տեղը  դիմումի  փող  վերցնեմ,  հետո  էլ  ինձ  մեղադրեն,  ասեն`  փողը  վերցրեց,  գործը  չարավ":  

Այս  տարվա  փետրվարին  բողոք  էր  հղվել  նաև  ՀՀ  նախագահի  աշխատակազմին,  որտեղից  էլ  նամակը  վերահասցեագրվել  է  Լոռու  մարզպետարան,  այնտեղից` Վանաձորի  սոցապ  ծառայություն,  որտեղից  պատասխանել  են,  որ  հարցը  սոցապ  ծառայության  շրջանակից  դուրս  է,  և  վկայակոչել  են  կառավարության  համապատասխան  որոշումը  ու  խորհուրդ   տվել  դիմել  սնանկության  գործերի  կառավարիչին:  Նախկին  ու  ներկա  օմբուդսմեններին  գրած  նամակների  պատասխաններն  էլ  "ցավին  դարման  չեն  արել":  Նախկին  օմբուդսմեն  Ա.  Հարությունյանը  տեղեկացրել է,  որ  2008թ.  նամակի   կապակցությամբ  դիմել  է  ՀՀ  վարչապետին  և  "նախատեսվում  է  կառավարություն  ներկայացնել  աշխատանքի  վայրում  դժբախտ  դեպքից  պարտադիր ապահովագրության  ներդրումն  ապահովվող  հայեցակարգ,  այնուհետ`  օրենքի  նախագիծ":  Թե  ինչ  է  եղել  այդ  նախագծի  ճակատագիրը`  անհայտ  է:  Իսկ  նոր  օմբուդսմեն  Կ.  Անդրեասյանը  տեղեկացրել  է,  որ  իրենց  կառույցը  զբաղվում  է  միայն  պետական  և  ՏԻՄ-երի  ու  դրանց  պաշտոնատար  անձանց  կողմից  ՀՀ  սահմանադրությամբ,  միջազգային  իրավունքների  սկզբունքների  նորմերով  նախատեսված  մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  խախտման  վերաբերյալ  բողոքներով":  "17  տարի  սպասման  զգացումը  մեզ  չի  լքում,  իսկ  սա  նշանակում  է,  որ  կարծես  թե  ծանր  փորձության  մեջ  լինենք  ժողովրդավարական  կոչվող  հանրապետությունում,  քանի  որ  համառորեն  չի  որոշվում  մեր  հարցը:  Խնդրում  եմ  պատասխանել,  թե  ե՞րբ  կստանանք  մեր  պարտքի  գումարները`  ոչ  մեր  մեղքով  կորցրած  առողջության  համար",-ասվում  է  ՀՀ  արդարադատության  խորհրդին  ուղարկված  նամակում,  որտեղ  դիմել  էին  բողոքավորները`  ընդհանուր  իրավասության  դատարանի  որոշումից  դժգոհելով:  Այդ  բողոքից  հաստատվում  է  նաև  մեկ  այլ  իրողություն. այն,  որ  10  տարի  շարունակ  Քիմգործարանը  գտնվել  է  լուծարման  փուլում,  և  տարբեր  ժամանակահատվածներում  կարճ-կարճ  տևողությամբ  աշխատել,  տարբեր  սեփականատերերի  ձեռքից  ձեռք  անցել (որից,  ի  դեպ,  պարբերաբար  դժգոհել  են  ոչ  միայն  վերոհիշյալ,  այլև`  այլ  աշխատողներ,  որոնք  անգամ  իրենց  հասանելիք  աշխատավարձն  են  բողոքի  ցույցերով  ստացել):  "Սկսած  1999-2009թթ.  Քիմգործարանում  գործել  է  լուծարային  հանձնաժողով,  որ  պետք  է  դրամական  փոխհատուցում  հատկացներ  1992-2005թթ.  հաշմանդամության  նպաստառուներին,  բայց  չի  վճարել` պատճառաբանելով  ֆինանսական  միջոցների  բացակայությունը",-ասվում  է  արդարադատության  խորհրդին  ուղարկված  նամակում,  որտեղ  նաև  բողոքել  են,  որ  դատավորն  առանց  իրենց  մասնակցության  է  որոշում  կայացրել,  որն  էլ  "բողոքարկման  ենթակա  չէ",  և  ներկայացրել  են  այդ  առթիվ  իրենց  մի  շարք  անհամաձայնություններ:

  ումի՞ց  են  2005-2011թթ.  ստացել  նպաստները,  ի՞նչ  մեխանիզմով,  առձե՞ռն,  թե՞` փոխանցումով,  և  ո՞ւմ  են  դիմել,  երբ  վճարները  դադարել  են,  իմ  զրուցակիցը  պատասխանեց."2005թ.  սկսած  սնանկության  գործերով  կառավարիչը  փոխանցում  էր  հաշվապահություն,  գնում  էինք  այնտեղից  ստանում:  Բայց  2011թ.  ապրիլից  սկսած  վճարները  դադարեցին,  իսկ  հաշվապահն  ասեց,  որ կառավարիչին  էլ  չի  տեսնում,  քանի  որ  նա  այլևս  Վանաձորում  չի  բնակվում, մեկնել  է  Գյումրի:  Հարցում  ենք  արել,  բայց  անօգուտ  է,  բնակարան  ենք  զանգում,  խուսափում  են  տեղը  հայտնել":  2011թ.  ապրիլից  վճարները  չստանալու  կապակցությամբ  այս  տարի  դիմել  են  սոցապ  նախարարություն,  որի  կազմում  գտնվող  աշխատանքի  և  զբաղվածության  վարչության  պետ  Թ.  Ավետիսյանը  գրել  է."ՀՀ  կառավարության  2004թ.  հունիսի  25-ի  թիվ  1040-Ն  որոշմամբ  խեղման,  մասնագիտական  հիվանդության  և  առողջության  այլ  վնասման  հետևանքով  պատճառված  վնասի  հատուցման  չափը  չի  կարող  պակաս  լինել  ՀՀ  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  20%  գումարի  և  դրա  նկատմամբ  հաշվարկված  գումարի  հանրագումարից:  Հետևաբար,  վնասի  հատուցման  չափը  փոփոխվում  է  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  փոփոխման  դեպքում:  2011թ.  հունվարի  1-ից  նվազագույն  ամսական  աշխատավարձի  չափը  սահմանվել  է  32.500  դրամ:  Քանի  որ  ձռր  աշխատունակության  կորստի  չափը  սահմանվել  է  70%,  հետևաբար,  վնասի  հատուցման  գումարը  կազմում  է  11.050  դրամ":  Այս  պատասխանը  փոքր-ինչ  մխիթարական  է` Քիքիջյանի  դիտարկմամբ,  բայց  նկատում  է."Հա,  բայց  ո՞ւր  է,  տվող  չկա  էդ  գումարը":  Այս  տարվա  մայիսին  բողոքարկումները  պատրաստվում  էին  նոր  հայցադիմում  ներկայացնել  դատարան`  հին  պարտք  ու  պահանջին  (1992-2005թթ.)  ավելացնելով  նորը`  2011թ.  ապրիլ-2012թ.  ընթացիկ  ամիսների  համար,  սակայն  Քիքիջյանն  անգամ  չգիտեր,  թե  ո՞ւմ  դիմեն  հայցադիմում  գրելու  խնդրանքով."Բոլորը  խուսափում  են  այս  գործով  զբաղվելուց,  չեն  ցանկանում  պաշտոնատար  անձանց  հետ  խնդիրներ  ունենալ,  քանի  որ  շատ  լավ  հասկանում  են,  որ այդ  գումարները  ինչ-որ  մարդիկ  կերել  են":  Իմ  հարցին,  միգուցե  ռուսերենի  ոչ  բավարար  իմացությո՞ւնն  է  փաստաբանների`  այդ  գործից  խուսափելու  պատճառը,  քանի  որ  Վանաձորի  փաստաբանների  մեծ  մասը  հայկական  կրթություն  ունի,  իսկ  բողոքարկուների  անունից  հանդես  եկող  Քիքիջյանը,  որ  ծնվել  է  Դոնի  Ռոստովում,  ռուսական  կրթություն,  պատասխանեց,  որ  ռուսական  կրթություն  ունեցող  փաստաբանն  էլ  է  խուսափում."Ասում  է  գործ  շատ  ունեմ,  չեմ  կարող  վերցնել  այդ  գործը:  Դե  ուղղակի  չեն  ուզում  զբաղվեն":  Ի  դեպ,  այդ  գործին  ծանոթ  մի  փաստաբան  ինձ  հետ  զրույցում  խոստովանեց,  որ ինքը  չի վերցնում  այն գործերը,  որոնք,  իր  կարծիքով,  դրական  ելք  չեն  կարող  ունենալ."Եթե  ես  նախապես  գիտեմ,   որ  չեմ  շահելու,  չեմ  վերցնում  այդ  գործը,  ինչի՞  զուր  տեղը  դիմումի  փող  վերցնեմ,  հետո  էլ  ինչ  մեղադրեմ,  ասեն  փողը  վերցրեց,  գործը  չարավ":  

  Նախկին  ու  ներկա  օմբուդսմեններին  գրած  նամակների  պատասխաններն  էլ  "ցավին  դարման  չեն  արել":  Նախկին  օմբուդսմեն  Ա.  Հարությունյանը  տեղեկացրել է,  որ  2008թ.  նամակի   կապակցությամբ  դիմել  է  ՀՀ  վարչապետին  և  "նախատեսվում  է  կառավարություն  ներկայացնել  աշխատանքի  վայրում  դժբախտ  դեպքից  պարտադիր ապահովագրության  ներդրումն  ապահովվող  հայեցակարգ,  այնուհետ`  օրենքի  նախագիծ":  Թե  ինչ  է  եղել  այդ  նախագծի  ճակատագիրը`  անհայտ  է:  Իսկ  նոր  օմբուդսմեն  Կ.  Անդրեասյանը  տեղեկացրել  է,  որ  իռենց  կառույցը  զբաղվում  է  միայն  պետական  և  ՏԻՄ-երի  ու  դրանց  պաշտոնատար  անձանց  կողմից  ՀՀ  սահմանադրությամբ,  միջազգային  իրավունքների  սկզբունքների  նորմերով  նախատեսված  մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  խախտման  վերաբերյալ  բողոքներով":  "17  տարի  սպասման  զգացումը  մեզ  չի  լքում,  իսկ  սա  նշանակում  է,  որ  կարծես  թե  ծանր  փորձության  մեջ  լինենք  ժողովրդավարական  կոչվեղ  հանրապետությունում,  քանի  որ  համառորեն  չի  որոշվում  մեր  հարցը:  Խնդրում  եմ  պատասխանել,  թե  երբ  կստանանք  մեր  պարտքի  գումարները  ոչ  մեր  մեղքով  կորցրած  առողջության  համար",-ասվում  է  ՀՀ  արդարադատության  խորհրդին  ուղարկված  նամակում,  որտեղ  դիմել  էին  բողոքավորները`  ընդհանուր  իրավասության  դատարանի  որոշումից  դժգոհելով:  Այդ  բողոքից  պարզ  է  դառնում  նաև  մեկ  այլ  իրողություն. այն,  որ  10  տարի  շարունակ  Քիմգործարանը  գտնվել  է  լուծարման  փուլում,  և  տարբեր  ժամանակահատվածներում  կարճ-կարճ  տևողությամբ  աշխատել,  տարբեր  սեփականատերերի  ձեռքից  ձեռք  անցել (որից,  ի  դեպ,  պարբերաբար  դժգոհել  են  որ  ոչ  միայն  վերոհիշյալ,  այլև`  այլ  աշխատողներ,  որոնք  անգամ  իրենց  հասանելիք  աշխատավարձն  են  բողոքի  ցույցերով  ստացել):  "Սկսած  1999-2009թթ.  Քիմգործարանում  գործել  է  լուծարային  հանձնաժողով,  որ  պետք  է  դրամական  փողհատուցում  հատկացներ  1992-2005թթ.  հաշմանդամության  նպաստառուներին,  բայց  չի  վճարել` պատճառաբանելով  ֆինանսական  միջոցների  բացակայությունը",-ասվում  է  արդարադատության  խորհրդին  ուղարկված  նամակում,  որտեղ  նաև  բողոքել  են,  որ  դատավորն  առանց  իրենց  մասնակցության  է  որոշում  կայացրել,  որն  էլ  "բողոքարկման  ենթակա  չէ",  և  ներկայացրել  են  այդ  առթիվ  իրենց  մի  շարք  անհամաձայնություններ:

Հատկանշական  է  սնանկության  գործով  կառավարիչ  Ս.Մելքոնյանի  գրավոր  պատասխանը:  Չնայած  20.05.2009թ.  "Վանաձորյան  խճանկար"  թերթում  տպագրված  "Վանաձորի  Քիմգործարան  ՓԲԸ-ի  պարտապանների  պահանջների  նախնական  ցուցակում"  ներառված  է  եղել  նաև  1992-2005թթ. "կապիտալացված  և  փոխհատուցման  ենթակա  գումարները",  սակայն  Ս.Մելքոնյանը  1.06.2010թ.  Քիքիջյանին  գրությամբ  հայտնել  է,  որ  1992-2005թթ.  փոխհատուցման  գումարների  պարտավորության  մասին  ցուցակում  չի  նշվել:  Հենց  դրանից  հետո  էլ  բողոքարկուները  դիմել  են  դատարան:  Փաստորեն  2010թ.  դատարան  դիմելուց  և  մերժվելուց  հետո,  երբ  բողոքարկուները  պահանջում  էին  1992-2005թթ. նպաստները,  2011թ. ապրիլից  սկսած,  ընդհանրապես  դադարել  են  նրանց  նպաստ  հատկացնել:  2012թ. հուլիսի  2-րդ  տասնօրյակի  դրությամբ  բողոքարկուներն  արդեն  հասցրել  էին  մի  նամակի  պատասխանի  էլ  անհույս  սպասել  ՕԵԿ-ից,  որի  տարածքային  գրասենյակ  էին  գրավոր  դիմել  մինչև  այս  տարվա  խորհրդարանական  ընտրությունները:  Այժմ  վերջիններս  պատրաստվում  են  բողոքով  դիմել  Լոռու  մարզի  դատախազություն` պահանջելով  քրեական  գործ  հարուցել  սնանկության  գործով  կառավարիչի  դեմ:

Գայանե  Հովսեփյան    

Իսկ Արամ Մանուկյանը կրծքով պաշտպանում էր Վանոյին

Մամուլում  օրերս  սուր  բախումներ  էին  ընթանում  այն  հարցի  շուրջ,  թե  1999թ. ՆԳ նախկին  նախարար  Վանո  Սիրադեղյանին  կալանավորելու  առթիվ  ԱԺ-ում  քվեարկության ժամանակ  պատգամավոր,  ՀՀՇ  անդամ  Արամ  Մանուկյանը  կո՞ղմ  է  քվեարկել,  թե՞ ՝ դեմ:  Պատմական  դեպքերից  13  տարի  անց  մեկը  որոշել  է  քաղաքական  դաշտն  "իրար  խառնել"  ու  պնդում  է,  թե  Մանուկյանը  կողմ  է  քվեարկել,  մեկ  ուրիշն  էլ  հակադարձում  է,  թե  դեմ  է  քվեարկել,  Մանուկյանն  էլ,  ըստ  մամուլի  մի  հրապարակման,  շատ  զայրացել  է,  բայց  ոչ  հերքում  է,  ոչ` հաստատում:  Ընդ  որում,  հավաստիացվում  է,  թե  Մանուկյանը  նախապես  զգուշացրել  է  Վանոյին,  որ  կամ  կողմ  է քվեարկելու  (որպեսզի  չկորցնի  մշակույթի  փոխնախարարի  պաշտոնը),  կամ  չի  մասնակցելու  քվեարկությանը (որ  ոչ  շիշը  խորովվի,  ոչ`  շամփուրը-Գ.Հ.):  Ինչ  խոսք,  այդ  զրույցը  կարող  է  հաստատել  կամ  հերքել  միայն  Վանոն  ինքը,  բայց  1999թ.  մամուլի  արխիվից  հայտնաբերեցի  իմ  մի  հոդվածը,  որտեղ  պատմական  հետաքրքիր  վկայություններ  կան  Արամ  Մանուկյանի`  այն  ժամանակվա  քաղաքական  դիրքորոշման  մասին:  Ահավասիկ,  5.02.1999թ.  "Առավոտի" "Արամ  Մանուկյանը  ամենահարազատ  մարդկանց  արևով  չերդվեց"  հոդվածում  լուսաբանվել  է  պատգամավորներ  Արամ  Մանուկյանի  և  Արտաշես  Թումանյանի  հանդիպումը  վանաձորցիների  հետ`  Հովհ. Աբելյանի  անվան  պետական  թատրոնի  դահլիճում. "Մոտ  30  քաղաքացիներ  հանդես  եկան  իրենց  հուզող  հարցերով:  Քաղաքացիներից  մեկը  "պատասխանատվության  կանչեց"  ԱԺ  պատգամավոր  Արամ  Մանուկյանին,  թե  ինչո՞ւ   նա  դեմ  է  քվեարկել  ՀՀ  դատախազի  առաջարկությանը` Վանո  Սիրադեղյանին  կալանավորելու  կապակցությամբ:  Արամ  Մանուկյանը  ի  պատասխան  նշեց.  "Ես,  և  ոչ  միայն  ես,  այլև  ուրիշները  էն  մարդը  չեմ,  որ  զգամ  մեղադրանքը  լուրջ  է  և  պաշտպանեմ":  Նա  հավատացրեց,  որ  "պատրաստ  է  երդվել"  իր  համար  ամենահարազատ  մարդկանց  արևով  (ի  դեպ,  կոնկրետ  չերդվեց):  Նաև  ընդգծեց,  որ  այդ  մեղադրանքը  ՀՀՇ  նախագահի  դեմ  անհիմն  է  այն  պատճառով,  որ  Ջիլավյանը  "Հայաստանի  համար  երբևէ  վտանգ  չի  ներկայացրել",  ինչը,  սակայն,  չէր  համոզում  հիշյալ  քաղաքացուն,  որը  մեղադրեց  նրան,  ասելով.  "Դուք  կողմ  եք  քվեարկել  բռնապետությանը":  Հատկանշական  է,  որ  քաղաքացին  մի կողմից  Մանուկյանին  դատապարտում  էր  Վանոյին  սատարելու  համար,  մյուս  կողմից  փորձում  էր  պարզել,  թե  արդյո՞ք  նա  այն  ժամանակվա  իշխանական  թև  կազմող  "Երկրապահ"  պատգամավորական  խմբակցության  անդամ  չի  դարձել,  ինչպես` շատերը.  "Քաղաքացին նաև  թյուրիմացաբար  կարծում  էր,  թե  նա  "Երկրապահ"  է,  և  Արամ  Մանուկյանը  նրան  և  մյուս  մասնակիցներին  ի  գիտություն  տեղեկացրեց,  որ  ինքն  այն  է,  ինչ  որ  կա,  չի  փոխվել  (և  իրոք,  դրա  նախորդ  օրը  պատգամավոր  Արամ  Մանուկյանը  որպես  ՀՀՇ  օրինավոր  անդամ  մասնակցել  էր  Վանաձորի  քաղաքային  կազմակերպության  ժողովին):  Մեկ  այլ  քաղաքացու  այն  հարցին,  թե  "Վանոն  ի՞նչ  բարի  գործ  ա  արել ",  պատասխանեց,  որ  "ՆԳ  նախարար  եղած  ժամանակ  հանցագործությունները  վերացրեց":
Քանի  որ  օրերս  մամուլից  տեղեկացա,  որ  13  տարի  առաջ  Սիրադեղյանին  կալանավորելու  առթիվ  քվեարկությունը  տեղի  է  ունեցել  փետրվարի  17-ին,  ուստի  զարմանալի  է,  որ  մինչև  բուն  քվեարկության  կայացումն  են  Մանուկյանից  հաշվետվություն  պահանջել  Վանոյին  պաշտպանելու  համար:  Միգուցե  խոսքը  վերաբերվել  է  հարցի  նախնական  լսումներին:  Ամեն  դեպքում,  վերոնշյալ  հոդվածից  "Արամ  Մանուկյանը  ամենահարազատ  մարդկանց  արևով  չերդվեց"  (5.02.1999թ.),  պարզ  է  դառնում,  որ  Արամ  Մանուկյանը,  այդ  բուռն  օրերին,  աչքի  առաջ  ունենալով  պաշտոնը  կորցնելու  վտանգը,  30  քաղաքացիների,  2  լրագրողի  ("Առավոտ"  և  "Իրավունք"  թերթերի),  Վանաձորի  նախկին  քաղաքապետի  (այն  ժամանակ  ՀՀՇ  անդամ  Անդրանիկ  Հարությունյանն  էր,  որ  հետագայում,  մինչև  2008թ.  աշխատեց  ՀՀ  նախագահի  աշխատակազմում)  ներկայությամբ  կրծքով  պաշտպանում  էր  Վանո  Սիրադեղյանին,   և  այդ  ամենը  լուսաբանվել  է  թե  "Առավոտում",  թե  "Իրավունքում":  Որքան  հիշում  եմ`  "Իրավունքը"  Մանուկյանի  ելույթից  այլ  մեջբերումներ  էլ  էր  արել` ի  վնաս  նրա,  և  հենց  դրա  համար  Մանուկյանն  օրեր  անց  ազատվեց  փոխնախարարի  պաշտոնից,  իսկ  թե  ինչ  էր  գրել  "Իրավունքը"  1999թ.  փետրվարին  այդ  հանդիպման  մասին,  թող  փնտրեն  նրանք,  ում  այդ  ամենը  շատ  է  հետաքրքիր:  Հիշյալ  հոդվածից  նաև  պարզ  է  դառնում,  որ  քաղաքացիներն  այն  ժամանակվա  ԱԺ-ից  շատ  ավելի  դժգոհ  են  եղել,  քան`  հիմա  (վերջին  մի  քանի  տարիներին  շատերի  համար  ԱԺ-ն  "հա  եղած,  հա  չեղած"):  Հոդվածում  ասվում  է. "Բորբոքված  քաղաքացիների  դժգոհությունը  մեղմելը  դժվար  էր,  և  երբ  նրանք  պատգամավորներին  հիշեցրին  գալիք  ընտրությունների  մասին` նշելով  իրենց  հիասթափությունը  նախկին  ընտրությունների  արդյունքներից  և  պատգամավորական  խոստումներից  խաբվելը,  Արամ  Մանուկյանը  կոչ  արեց  "բրինձ  բաժանողներին"  ձայն  չտալ,  այլ  քվեարկել  արժանավորներին,  այդ  ժամանակ  մի  քանի  կանայք  խոստովանեցին,  թե  "Մենք  ձեզ  ենք  ձայն  տվել":  Առավել  դժգոհ  մեկը,  որ  իրեն  անվանում  էր  "անկուսակցական  կոմունիստ",  սպառնաց,  թե  "Կգան  Ձերժինսկու  օրենքները,  իսկ  իշխանությունը  կփոխվի":  Փաստորեն,  այն  ժամանակ  դեռ  5000  դրամ-ականների  "շարժումը"  չէր  սկսվել,  և  "բրինձ  բաժանողների" դարաշրջանն  էր:  Ուրեմն  կյանքի  որակը  էապես  "լավացել"  է  վերջին  13  տարիներին,  և  իսկապես  "տնտեսական  աճ"  ու  "կենսամակարդակի  բարձրացում  կա,  ինչպես  հավաստաիացնում  են  իշխանավորները:  Ի  դեպ,  վերոնշյալ  հոդվածում  1  տպագրական  վրիպակ  է  եղել.  "Մեղադրանքը  ՀՀՇ  նախագահի  դեմ  անհիմն  է"  գրվելու  փոխարեն  "ՀՀ  նախագահի  դեմ" էր  գրվել,  ինչն  արդեն  քաղաքական  վրիպակի  ոլորտից  էր,  բայց,  որքան  հիշում  եմ,  թերթի  հաջորդ  համարում  վրիպակի  ուղղում  արվեց:                                          
Գայանե  Հովսեփյան                                                                                               

Ո ՞ ՎՔԵՐ ԵՆ ՏՆՕՐԻՆՈՒՄ ԳՆԵՐԸ

Երբ  2004թ.  սկսած  դոլարը  սկսեց  աստիճանաբար  արժեզրկվել`  իջնելով  580  դրամի,  նախկին  ընդդիմադիր  պատգամավորներ  Վիկտոր  Դալլաքյանն  ու  Արտաշես  Գեղամյանն  իրենց  բողոքի  ձայնն  էին  բարձրացնում  ԱԺ  ամբիոնից:  440  դրամի  սահմանի  ժամանակ  Դալլաքյանն  անգամ  սուր  "բախումների"  մեջ  մտավ  այն  ժամանակվա  Կենտրոնական  Բանկի  նախագահ,  ներկայիս  վարչապետ  Տիգրան  Սարգսյանի  հետ,  և  նրանց  ամբիոնային  "բախումներն"  ու  լեզվամարտը  երկար  ժամանակ  քննարկման  առարկա  էին:  Այդ  թեժ  օրերին  դոլարը  կրկին  "ափալ-թափալ"  սկսեց  մագլցել,  սակայն  երբ  Վ.  Դալլաքյանն  ու  Տ.Սարգսյանը  հաշտվեցին,  դոլարը  կրկին  սկսեց  "սղղալով"  իջնել  ու  մինչև  2008թ.  հասավ  300  դրամի:  Ստացվում  է,  որ  դոլարի  կուրսը  կախված  է  ոչ  այնքան  տնտեսական  գործոններից,  համաշխարհային  շուկայից,  որքան` "ախպերական"  հարաբերություններից,  ահա  թե  ինչու  էր  ԿԲ  նախագահը  հայտարարում,  թե  պարզ  չէ,  թե  առաջիկայում  ինչ  կկատարվի  դոլարի  կուրսի  հետ  (չ՞է  որ  դեռ  պարզ  չէր,  թե  որքան  կշարունակվի  "ռազբորկան"):  Փաստորեն,  դա  արհեստական  իջեցում  էր,  թեպետ  պատճառաբանում  էին,  թե  համաշխարհային  շուկայում  էլ  է  դոլարը  արժեզրկվում:  Հիմա,  2012թ.  հունիս-հոիլիսի  դրությամբ,  երբ  դոլարը  փորձում  է  իր  նախկին  դիրքերում  հայտնվել,  ոմանք  մխիթարում  են,  թե  գիտեք,  դոլարը  բարձրանում  է,  բայց  գները  չեն  բարձրանում:  Այս  հավաստիացումը  պարբերաբար  արվում  է  իշխանական  շրջանակներին  մոտ  կանգնած  որևէ  տնտեսագետի  կողմից:  Նախ,  ո՞վ  ասաց,  թե  գները  չեն  բարձրանում,  երկրորդ`  ինչքա՞ն  կամ  մինչև  ե՞րբ  բարձրանան, կամ  ու՞ր  են  հասնելու:  Երբ  դոլարի  կուրսը  580  դրամ  էր  (2000-2002թթ.,  մսամթերքի,  շաքարավազի  ու  բուսական  յուղի  գինը  կիսով  չափ  էժան  էր  ներկայիս  գներից,  երբ  դոլարի  կուրսը  ներկայումս  410դրամի  սահմաններում  է:) Երբ  դոլարի  կուրսը  580  դրամ  էր,  շաքարավազի  1կգ-ն  200-220  դրամ  էր:  Երբ  2008թ.  դոլարի  իջեցված  կուրսը  300  դրամից  միանգամից  բարձրացրին  360  դրամի,  շաքարավազի  1կգ-ն  260  դրամ  էր:  Դրանից  հետո,  որպեսզի  արդարացնեն  հետագա  թանկացումները,  դոլարը  հասցրին  400  դրամի,  շաքարավազի  գինն  էլ  հասցրին  430-450  դրամի:  Այդ  ընթացքում  ժողովրդին  մի  փոքր  նախապատրաստեցին  հետագա  թանկացումներին,  մխիթարելով,  թե  Վրաստանում  1կգ  շաքարավազի  գինը  համարժեք  է  500  դրամին:  Հետաքրքիր  է,  ՏՄՊՊՀ-ն  ինչո՞ւ  այս  ոլորտում  ուսումնասիրություն  չի  անում:  Վերջին  2  ամսում  ամերիկյան  թռչնամսի  գինը  800  դրամից  հասել  է  950-1000  դրամի,  մինչդեռ  դոլարի  կուրսի  580  դրամի  պայմաններում  550-600  դրամ  էր:  Այս  բարձրացումը  կարծես  թե  արվում  է  տեղական  թռչնամսի  շահերից  ելնելով,  քանի  որ  այն  մշտապես  ավելի  թանկ  է,  քան`  արտասահմանյան  թռչնամիսը:  Ենթադրվում  է,  թե  պատճառը  բարձր  հարկերն  են,  և  տեղական  արտադրողները  ստիպված  են  բարձր  գնով  վաճառել:  Արդեն  օրինաչափ  է  դարձել.  դոլարի  կուրսը  բարձրացնում  են,  գները`  հետը:  Հետո  դոլարը  իջեցնում  են,  գները  թողնում  նույնը:  1-2  շաբաթ  առաջ  դոլարի  կուրսը  420  դրամն  անցել  էր,  ինչին  հաջորդեցին  հերթական  թանկացումները:  Հուլիսի  23-ի  դրությամբ  դոլարի  կուրսը  դարձել  է  409  դրամ,  գները  մնացել  են  նույնը:  Ինչո՞ւ  ՏՄՊՊՀ-ն  ուսումնասիրություն  չի  անում,  թե  ինչո՞ւ  է  խանութներում  թանկացել  կաթնամթերքը`  մածունը,  թթվասերը,  կաթնաշոռը:  "Արմենիայով"  վերջերս  հեռարձակվեց  տնտեսական  թեմայով  մի  ռեպորտաժ,  որում  նշվում  էր,  որ  կաթի  գինը  իջել  է,  և  եթե  դա  այդպես  է  (ինչը  հավաստվում  է  նաև  պանրի  գնի  իջեցմամբ),  մածունն  ու  թթվասերն  ինչո՞ւ  են  թանկացել:  Գարնանից  սկսած  կտրուկ  իջել  էր  պանրի  գինը`  գրեթե  կիսով  չափ,  բայց  հունիսի  վերջից  այն  կրկին  բարձրանալու  միտում  է  դրսևորում:  Չի  բացառվում,  որ  այս  կարգի  թանկացումները  կապված  են  տուրիստական  շրջանի հետ,  այն  տրամաբանությամբ,  որ  Հայաստան  են  գալիս  սփյուռքից,  դե   ուրեմն  "կարելի"  է  թանկացնել  մթերքները,  զուգահեռ  էլ  դոլարը  կրկին  իջեցնել:  Հետո՞   ինչ,  թե  դրանից  "դրսից"  օգնություն  ստացող  ՀՀ  շարքային  քաղաքացին  է  տուժում:  Ինչ  վերաբերվում  է  մսամթերքին, ապա  դրանց  գներն  առհասարակ  այնքան  են  բարձր,  որ  խանութներում  (օրինակ`  Վանաձորի)  մշտապես  առկա  է  ժամկետայնության  պատճառով  որակազրկնած  մսեղեն:  Հերթական  անգամ  գալիս  ենք  եզրակացության,  որ  տեղական  արտադրության  մսամթերքի  բարձր  գների  պատճառը  հարկերն  են: Հակառակ  պարագայում  հազիվ  թե  իրենք  իրենց  թշնամի  լինեն  ու  տեսնեն,  որ  ապրանքը  ետ  է  ուղարկվում,  բայց  շարունակեն  գինը բարձր  պահել:  Անգամ`  երբեմն  կիրառվող  "ակցիաները"  չեն  նպաստում  մսամթերքի  սպառմանը,  իսկ  "ակցիաներ"  էլ  կիրառում  են,  որովհետև  սառնարանային  պայմաններոմ  երկար  պահելը  լրացուցիչ  ծախսեր  է  պահանջում:  Այս  համատեքստում  հիշեցի  երգիծական  մի  դրվագ  Հ2-ի  "Կադրերի  բաժին"  հաղորդումից:  Ակնհայտ  նյարդային  շարժուձևով  մի  մարդ,  գլուխը  ցնցելով  ու  աչքի  մեկը  նյարդայնորեն  խաղացնելով,   մտնում  է  գրադարան  ու  "սուր  զգացողություն"  առաջացնող  գիրք  է  ուզում.  այնպիսի  գիրք,  որ  կարդալուց  հետո  "մազերը  բիզ-բիզ  կանգնեն",  "երազում  վեր  թռչի",  "  վրեն  սառը  քրտինք  պատի",  աշխատակցուհին  էլ  ասում  է.  "Ես  հասկացա,  թե  ձեզ  ինչ  գիրք  է  պետք,  հիմա  կբերեմ,  խնդրեմ,  Հայաստանի  Հանրապետության  Հարկային  օրենսգիրք":  Միանգամայն  տեղին  հումոր`  պետական  ալիքով:  Դե  ինչ,  շնորհավորում  ենք  Հ2  պետական  ալիքին`  "պետական  մտածողության"  ավանդական  կարծրատիպից  ազատվելու  համար:  Միայն  թե  լավ  կլիներ,  երե  հումորը  վերնագրվեր`  "Հատուկ վարչապետի  համար":  Բա  ո՞ւր  մնացին  քաղաքական  գործիչների  հավաստիացումները  "մանր  ու  միջին  բիզնեսի  արտադրողների  շահերը  պաշտպանելու,  հարկային  բեռր  թեթևացնելու"  մասին:  2003թ.  սկսած`  այդ  մասին  սկզբում  ՀԺԱՄ-ն  էր  խոսում  (հետաքրքիր  է,  կա՞  այդ  կուսակցությունը  հիմա),  2007թ.  սկսած  էլ`  ՕԵԿ-ը:  Եվ  եթե  ՀԺԱՄ-ը  "ալիբի"  ունի,  քանի  որ  այդպես  էլ  խորհրդարան  չմտավ,  ապա  13  տարվա  խորհրդարանական  կուսակցության  ստաժ  ունեցող  ՕԵԿ-ին  ի՞նչն  է  խանգարում  հարկային  բեռը  թեթևացնելու,  իրենց  խոստումները  իրականացնելու  հարցում:  Հետո  էլ  համոզում  են,  թե  իրենք  ժողովրդի  հետ  են,  կողքին  են  կամ  մեջքին  կանգնած  են:  Մինչդեռ  իրականությունն  այն  է,  որ  ամբողջ հարկային  բեռն  էլ,  տնտեսությունն  էլ,  բյուջեն  էլ`  իր  ուռճացված  ապարատով`  ժողովրդի  "վզին  նստած"  են  ու  հարմար  տեղավորված.  "xорошо  сидим". 

Գայանե  Հովսեփյան

"ՄԵՐ ԴԵՄ ԽԱՂ ՉԿԱ"-Ն` ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ

Վանաձորաբնակ կենսաթոշակառու,  նախկին տնտեսագետ Ռաֆիկ Սահարյանը շատ հուզված պատմեց,  թե ինչ "օյին" է գլխին եկել "Լոռի"  ջրմուղ-կոյուղու գրասենյակում հուլիսի 18-ին:  Այնտեղ գնացել էր Երեւանյան խճուղու 127 և 129  շենքերի կոյուղագծերի հետ կապված չարչրկված հարցի պատճառով:Մարտ ամսին 26 բնակիչներ նամակ են գրել Լոռու մարզպետարան,այնտեղից էլ դիմումն ուղարկվել է Վանաձորի քաղաքապետարան,որն էլ հանձնարարել է ջրմուղին վերացնել "սառեցումնը", իսկ դրա հետ կապված մյուս աշխատանքները կատարել ամռանը:"Գնացել էի,որ իմանամ երբ են սկսելու աշխատանքները  ,ախր   ամառն անցնում է,  էս  է ձմեռը  նորից սառցակալելու է"- պարզաբանեց իմ զրուցակիցը: Ջրմուղում նրան հայտնել են,  որ պետք է դիմի փոխտնօրենին,  որն այդ պահին տեղում չի եղել,ուստի հաջորդ օրն է գնացել,սակայն վերջինս առանց իրեն լսելու թողել-գնացել է տնօրենի սենյակ:Տևական ժամանակ սպասելուց հետո,Սահարյանն բարձրանում է տնօրենի սենյակ եվ այնտեղ "հայտնաբերում"  վերջինիս:   Փոխտնօրենը դժգոհությամբ տեղեկացնում է,որ Սահարյանը նախ պետք է գնա համատիրություն,նրանց ուղարկի ջրմուղ,որպեսզի այդ աշխատանքները համատեղ անեն:  Սահարյանն էլ նկատել է,  որ դա  իր պարտականությունը չէ: Դրանից հետո նրան մեղադրել են  "ձայնը բարձրացնելու"  մեջ,  ու սկսվել է "իրար չհասկանալու "  պահը:  "Եթե էս տարիքիս չլինեի, երևի հայտնվեի ոստիկանւթյունում ,  ինձ թվում է ուզում էին ինձ շանտաժ անել:   Կարող է նույնիսկ խփեին,եթե մեր մեջ մարդ չկանգներ ու չկանխեր,  որովհետև աղմուկի վրա մարդիկ եկան, -մեր հետ հեռախոսազրույցում նկատեց 70-ն անց մտավորականը  ,որ հայտնի ե իր ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշմամբ` հակաօրինական երևույթների նկատմամբ,  բայց այդ պահին գերադասել է հեռանալ,  հասկանալով,  որ քաղաքացիական ակտիվությամբ ոչինչ չի կարող անել այնտե,  որտեղ գործում Է "մեր դեմ խաղ չկա" չգրված օրենքը:  Իմ  զրուցակիցն  այդ  ամենը  համեմատեց  ստրկատիրական  ու  ֆեոդալական  ժամանակաշրջանի  հետ.   "Էն  որ  ստրուկը  կամ  ճորտը  ոզում  էր  դժգոհել,  տերը  ծեծում  էր  կամ  ոտքերը  շղթայի  մեջ  էր  դնում,  այ  հիմա  էդպիսի ժամանակներում  ենք  ապրում:  
               ԳԱՅԱՆԵ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ